Η Ελληνική Μειονότητα στην Αλβανία

[xylino spathi]

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΑΛΒΑΝΙΑ

Κρίσιμα διλήμματα

ΑΥΤΟΝΟΜΗ ΕΚΠΡΟΣΩΠΗΣΗ Ή «ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ»;

................................................................................................................................................................................................

του Νίκου Μελέτη

................................................................................................................................................................................................

Τα κρίσιμα διλήμματα που αντιμετωπίζει ο Ελληνισμός της Αλβανίας, αναδείχθηκαν με όλη την οξύτητά τους στις τελευταίες δημοτικές εκλογές. Η συνεχιζόμενη εγκατάλειψη των περιοχών της μειονότητας, η έλλειψη υποδομών, το περιουσιακό, το εκπαιδευτικό και η επιθετική και αφομοιωτική τακτική των Τιράνων, συνθέτουν ένα ιδιαίτερα δύσκολο περιβάλλον για την ελληνική μειονότητα.

Eάν σε αυτά προστεθεί η αδιάφορη στάση των Αθηνών και η οι προσωπικές αντιπαραθέσεις και συμφέροντα στον χώρο της μειονότητας, η εικόνα γίνεται ακόμη πιο καταθλιπτική. Το ΚΕΑΔ, το οποίο εκπροσωπεί σε πολιτικό επίπεδο και την ΟΜΟΝΟΙΑ, κατόρθωσε υπό πραγματικά δύσκολες συνθήκες να διατηρήσει σημαντικό μέρος των δυνάμεων του.

Η νίκη της Χειμάρρας, ουσιαστική και συμβολική, καθώς η ελληνικότατη αυτή περιοχή δεν αναγνωρίσθηκε ποτέ ως μειονοτική ζώνη, κάλυψε την επικαιρότητα των εκλογών, δεν μπορεί όμως να επισκιάσει τον έντονο διχασμό στο εσωτερικό της μειονότητας και το φυλλορρόημα ψήφων προς τα αλβανικά κόμματα και κυρίως προς το κυβερνών Σοσιαλιστικό.

Σε ορισμένες περιοχές, όπως την ¶νω και Κάτω Δερόπολη (νομό Αργυροκάστρου), η παρουσία ενός ισχυρότατου στελέχους του Σοσιαλιστικού Κόμματος του βουλευτή κ. Τάβου έχει διεμβολίσει την απήχηση της ΟΜΟΝΟΙΑΣ. Σε αυτό βεβαίως συμβάλλει και η προσωπική αντιπαράθεση με τον πρόεδρο του ΚΕΑΔ κ. Β. Ντούλε, ο οποίος στις βουλευτικές εκλογές έχει ηττηθεί τουλάχιστον δυο φορές από τον κ. Τάβο. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα βεβαίως τα τελευταία χρόνια έχει δώσει την ευκαιρία στους τοπικούς παράγοντες, οι οποίοι συγχρόνως είναι ισχυρότατοι οικονομικοί παράγοντες στο χώρο της μειονότητας) να παρουσιάσουν έργο, με την κατασκευή δρόμων και την βελτίωση υποδομών.

Το επίπεδο αντιπαράθεσης μεταξύ των οπαδών του Σοσιαλιστικού Κόμματος και του ΚΕΑΔ, μέσω των τοπικών μειονοτικών εφημερίδων, μόνο ντροπή μπορεί να προκαλέσει, με τις αλληλοκατηγορίες και τις ύβρεις που εκτοξεύθηκαν.

Βεβαίως μια τέτοια εικόνα, εξυπηρετεί μόνο το αλβανικό κατεστημένο, το οποίο ως πάγιο στόχο θέτει την σταδιακή αφομοίωση (πολιτική και κοινωνική) της μειονότητας. Στις εκλογές αυτές φάνηκε ότι ένα μέρος του ελληνισμού που παραμένει:

- έχει επιστρέψει στις εστίες του και
- είναι περισσότερο ευάλωτο στο να συνδεθεί πολιτικά με το Σοσιαλιστικό ή το Δημοκρατικό Κόμμα και να αποκτήσει έτσι άμεση σχέση με τον κρατικό μηχανισμό παρά να ακολουθήσει την ΟΜΟΝΟΙΑ στην αυτόνομη και συχνά αντιπολιτευόμενη πολιτική παρουσία της. Η μελλοντική πολιτική εκπροσώπηση της μειονότητας είναι ένα σημαντικό ζητούμενο, ώστε να μην εξανεμισθεί και εκφυλισθεί από την διείσδυση των άλλων κομμάτων. Η «οριζόντια» δράση της ΟΜΟΝΟΙΑΣ και προς τα μέλη της μειονότητας που βρίσκονται στα άλλα μεγάλα κόμματα είναι επιβεβλημένη.

Βεβαίως θα πρέπει να ξεπερασθούν προκαταλήψεις, προσωπικά συμφέροντα και καχυποψίες απόλυτα δικαιολογημένες. Είναι δύσκολο να ξεχάσει η ελληνική μειονότητα ότι και τα δυο μεγάλα κόμματα, όπως και παλαιότερα το κομμουνιστικό καθεστώς Ε. Χότζα, επεχείρησαν ακόμη και με βίαιο τρόπο την «λύση» του μειονοτικού ζητήματος ή το χρησιμοποίησαν για την απόσπαση κάθε είδους ανταλλαγμάτων από την κυβέρνηση των Αθηνών. Είναι όμως ζωτικής σημασίας να επιδιωχθεί στον μεγαλύτερο βαθμό η κοινή έκφραση της μειονότητας, πέραν ιδεολογικών και κομματικών διαφορών και αυτό τον ρόλο πρέπει να εξυπηρετήσει μια νέα και επανιδρυμένη ΟΜΟΝΟΙΑ.

¶λλες αντιθέσεις επίσης ξεπηδάνε σε περιοχές με έντονο το περιουσιακό πρόβλημα, που εστιάζεται στην περιοχή των Αγίων Σαράντα, αλλά κυρίως στην Χειμάρρα.

Η φιλοδοξία μετατροπής της Χειμάρρας σε τουριστικό θέρετρο έχει ανοίξει την όρεξη σε πολλούς.

Στην διάρκεια της εξέγερσης του 1997, σε παραθαλάσσιες περιοχές, που αποτελούν και το «φιλέτο», σημειώθηκαν καταπατήσεις περιουσιών της μειονότητας των Ελλήνων (από άλλους… μειονοτικούς που είχαν παραμείνει στην Αλβανία), ή σε άλλες περιπτώσεις σε μια νύκτα ανεγέρθηκαν ξενοδοχεία και οικοδομές σε κοινοτικές εκτάσεις.

Παράγοντες που είναι συνδεδεμένοι με την κεντρική εξουσία, ελπίζοντας ότι δεν θα θιγούν οι υφαρπαγές περιουσιών, τάχθηκαν εναντίον του ΚΕΑΔ και της ΟΜΟΝΟΙΑΣ που επιμένει σε μια δίκαιη και με βάση των υπαρχόντων πιστοποιητικών ιδιοκτησίας, επιστροφή της γης στους νόμιμους δικαιούχους της. Μια ακόμη επίπτωση είναι ότι οι καταπατητές, φροντίζουν με την κάλυψη των Αρχών να πουλήσουν περιουσίες των Ελλήνων της μειονότητας σε Αλβανούς αγοραστές, γεγονός που οδηγεί τελικά σε έμμεσο εποικισμό αμιγώς ελληνικών περιοχών.

Ένα ακόμη θέμα προς προβληματισμό είναι ο ρόλος της Αυτοκέφαλης Αλβανικής Εκκλησίας. Ο αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος, σημαντικότατη μορφή της ορθοδοξίας έχει προσφέρει πλούσιο έργο.

Αλλά αναπάντητο μένει το ερώτημα το τι θα συμβεί μετά τον Αναστάσιο, όταν πιθανότατα την θέση του καταλάβει Αλβανός ορθόδοξος, οπότε και η Εκκλησία θα πάψει να αποτελεί μια άλλη μορφή έκφρασης της μειονότητας. Η προσπάθεια της Εκκλησίας να αναπτύξει ιδιωτική παιδεία, η να διεκδικήσει για λογαριασμό της τις παλαιές κοινοτικές (της μειονότητας) περιουσίες, είναι μεν αξιέπαινες, αλλά αντιμετωπίζονται επιφυλακτικά από ένα μέρος της μειονότητας που θεωρεί ότι έτσι υπονομεύεται η ελληνική εκπαίδευση, αλλά και η επιστροφή των κοινοτικών περιουσιών στους νόμιμους κατόχους της.

Είναι χαρακτηριστικό ότι μόλις λειτούργησε με πρωτοβουλία της αρχιεπισκοπής το ΙΕΚ Δερβιτσάνης, συρρικνώθηκε απελπιστικά η συμμετοχή σπουδαστών στο ελληνικό τμήμα του Πανεπιστημίου Αργυροκάστρου, το οποίο με μεγάλες θυσίες ιδρύθηκε και λειτούργησε.

Η πολιτική των Αθηνών παραμένει εγκλωβισμένη στα γνωστά ψευτοδιλήμματα:

- της ανάδειξής της αφ ενός στον Ευρωπαίο συνήγορο και εγγυητή των βαλκανικών κρατών και
- αφ ετέρου της με μικροπολιτικές σκοπιμότητες συμβολικής εκπλήρωσης των υποχρεώσεών της έναντι του ελληνισμού της Αλβανίας.

Ο, χωρίς ελληνική παρέμβαση (στο πλαίσιο των σχέσεων Αλβανίας -Ε.Ε.) αποκλεισμός μειονοτικών περιοχών στις οποίες κυριαρχεί το ΚΕΑΔ από ευρωπαϊκά προγράμματα που θα έδιναν ανάσα ζωής στις περιοχές αυτές, η απροθυμία πίεσης για αναγνώριση της μειονοτικής ζώνης στην Χειμάρρα και επίλυσης του περιουσιακού και του εκπαιδευτικού, οι χωρίς προεργασία σκέψεις για χορήγηση της «διπλής υπηκοότητας» που θα προσέφεραν μεν ψήφους στις ελληνικές εκλογές, αλλά θα οδηγούσε σε οριστικό αφελληνισμό των περιοχών της μειονότητας, είναι ενδεικτικά της συνεχιζόμενης επί δεκαετία αλλοπρόσαλλης πολιτικής της Ελλάδας στο βορειοηπειρωτικό και κάνουν την μειονότητα να αισθάνεται εγκαταλειμμένη από όλους.

Έστω και την ύστατη ώρα, η ΟΜΟΝΟΙΑ θα πρέπει να αναζητήσει την νέα φυσιογνωμία που απαιτούν οι διαφορετικές συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί και η Αθήνα επί τέλους να χρησιμοποιήσει την δυνατότητα που προσφέρει η διακαής επιθυμία των Τιράνων για προσέγγιση με την Ε.Ε., ώστε να απαιτήσει και να επιβάλλει τον σεβασμό των δικαιωμάτων του ελληνισμού στην Αλβανία. Μόνον έτσι θα δημιουργηθούν οι συνθήκες ασφάλειας και ευημερίας, που θα επιτρέψουν στους ομοεθνείς που ζουν σήμερα στην Ελλάδα να επιστρέψουν στις εστίες τους και να δημιουργήσουν καλύτερες συνθήκες ζωής, εξαλείφοντας μια μόνιμη εστία τριβής στις ελληνο-αλβανικές σχέσεις, η οποία δεν ξεπερνιέται με τους σημερινούς στρουθοκαμηλισμούς.