Ο μεταδοτικός ιός Τσε

[xylino spathi]

Ο μεταδοτικός ιός Τσε


Του ΑΧΙΛΛΕΑ ΦΑΚΑΤΣΕΛΗ



Το φυλακισμένο μέλος της ΕΤΑ Γκοϊκοετσέα, ο Μοράλες και ο Τσάβες. Ολοι με τον Τσε.
Ο Γκι Ντεμπόρ δεν βρέθηκε ποτέ στο Βαλεγκράντε. Ομως, ο γάλλος ριζοσπάστης φιλόσοφος και το απόμακρο βολιβιάνικο χωριουδάκι έχουν έναν κοινό τόπο: τον κομαντάντε Τσε. Εκεί, στο υποτυπώδες αεροδρόμιο του Βαλεγκράντε, το 1967, εκτέθηκε σε δημόσια θέα το πτώμα του Γκεβάρα, αμέσως μετά την εν ψυχρώ εκτέλεσή του. Και την ίδια ακριβώς χρονιά, στο Παρίσι, ο Ντεμπόρ προέβλεπε την έλευση της Κοινωνίας του Θεάματος, όπου όλα όσα ήταν κάποτε αληθινά θα διαμεσολαβούνται από την παραμορφωτική εικόνα τους και θα χάνονται.

Κι είναι ακριβώς στο Βαλεγκράντε όπου εδώ και 40 χρόνια οι μικροπωλητές πουλούν στους τουρίστες φτηνιάρικα ενθύμια με τη φωτογραφία του νεκρού επαναστάτη, σε μια κυνική αναπαράσταση της ντεμπορικής Κοινωνίας του Θεάματος.

Η συντηρητική αντεπίθεση

Είναι λοιπόν αυτό ό,τι απέμεινε σήμερα από τον Ερνέστο Γκεβάρα δε λα Σέρνα ή απλώς «Τσε»;


Εργα λαϊκής χειροτεχνίας ή αναρίθμητα σινιέ εμπορικά αγαθά με τη φωτογραφία του; «Σαράντα χρόνια μετά, ο ρομαντικός επαναστατικός ιδεαλισμός του Τσε φαίνεται τόσο εξωπραγματικός κι αναχρονιστικός όσο ποτέ» εκτιμά ο βρετανικός «Observer», απηχώντας τη συνολικότερη θριαμβολογία των συντηρητικών κύκλων. Συρρικνώνοντας τη δράση του Τσε στο κάδρο μιας απλής και όμορφης φωτογραφίας του, συνοψίζεται παραμορφωτικά κι η βιογραφία του ως «ηρωικού θύματος, συμβόλου του σεξ και απόλυτης εικονογράφησης της επαναστατικής ορθότητας».

Ομως, η κληρονομιά του Τσε υπήρξε πολύ βαρύτερη. Το σύνθημα «ο Τσε ζει» γράφτηκε στους τοίχους του Παρισιού, του Μπέλφαστ, του Μπέρκλεϊ και της Πράγας, αμέσως μετά την είδηση του θανάτου του τον Οκτώβριο του 1967, ενώ τον Μάιο του επόμενου χρόνου, η μνήμη του ήταν η ατμομηχανή του τρένου των κοινωνικών επαναστάσεων από τη Γαλλία στην Ιαπωνία, στο Μεξικό και στις ΗΠΑ ή στα αντάρτικα κινήματα της λατινοαμερικάνικης, της ασιατικής και της αφρικανικής σκηνής.


Η αλήθεια είναι ότι ο Τσε συζητήθηκε περισσότερο νεκρός παρά ζωντανός. Η στρατηγική της εξαγωγής του αντάρτικου στις καταπιεσμένες χώρες, η θεωρία και πρακτική των «επαναστατικών εστιών» ένοπλης δράσης και η υποστήριξη της «διαρκούς λαϊκής επανάστασης» ως συμπλήρωμα των μαοϊκών και τροτσκιστικών αναλύσεων, συνέθεσε τον «γκεβαρισμό», που έδωσε νέα πνοή στα επαναστατικά και αυτονομιστικά κινήματα των δεκαετιών '60-'70.

Βασική ιδέα του γκεβαρισμού ήταν να εξαχθεί η κουβανέζικη και βιετναμέζικη επανάσταση και σε άλλες χώρες, όπου η δράση των «επαναστατικών εστιών» στην επαρχία (foquismo) θα αφύπνιζε τις μάζες και θα έφερνε την επανάσταση στις πόλεις, όπου πλέον δεν θα χρειαζόταν παρά «ένα μόνο χτύπημα για να ανατραπεί η εξουσία».


Μια επαναστατική αισιοδοξία, άλλωστε, που ο Τσε είχε διατυπώσει με μήνυμά του προς την Τριηπειρωτική Διάσκεψη του 1967, με την ιστορική του προτροπή «Εμπρός για δύο, τρία, πολλά Βιετνάμ».

Στην ευρωπαϊκή περίπτωση, ο γκεβαρισμός υπήρξε μια από τις βασικές παραμέτρους ανάπτυξης κινημάτων, από τη Νέα Αριστερά μέχρι τα αντάρτικα πόλης, χωρίς βέβαια να είναι αυτό ακριβώς που θα ήθελε ο ίδιος ο Τσε. Διότι, απλά, ο Γκεβάρα ξεκαθάριζε ότι μόνο σε δικτατορικά ή αποικιοκρατικά καθεστώτα μπορούσε να επιλεγεί η δράση «επαναστατικών εστιών», προειδοποιώντας ότι, ακόμη και στις ψευδεπίγραφες κοινοβουλευτικές δημοκρατίες, η δράση μιας επαναστατικής πρωτοπορίας δεν θα απέδιδε, αφού η εξουσία πατάει σε κάποια «συνταγματική» νομιμότητα.


Στη Λατινική Αμερική σήμερα

Ετσι, το φάντασμα του γκεβαρισμού ποτέ δεν εγκλωβίστηκε στις αφίσες του Τσε. Κι αυτό αποδείχθηκε στη Λατινική Αμερική, όπου η αποτυχία των νεοφιλελεύθερων πολιτικών της δεκαετίας του '90 έφερε στην επικαιρότητα τις γκεβαρικές ιδέες του παναμερικανισμού, της υποστήριξης λαϊκών κινημάτων, της εθνικοποίησης των βασικών τομέων της βιομηχανίας ακόμη και της δημιουργίας συγκεντρωτικών κυβερνήσεων.


Στη Νικαράγουα, η επανεκλογή των Σαντινίστας με τις βαθιές ρίζες στην γκεβαρική ιδεολογία γιορτάστηκε με τους πολίτες να φοράνε μπλουζάκια του Τσε, ενώ ο πρόεδρος της Βολιβίας, Εβο Μοράλες, τίμησε τη μνήμη του Γκεβάρα στήνοντας στο προεδρικό κτίριο ένα πορτρέτο του Τσε φτιαγμένο από φύλλα βολιβιάνικης κόκας. Ο Ούγκο Τσάβες, φανατικός γκεβαρικός, συνηθίζει να εμφανίζεται με μπλουζάκι του Τσε, ενώ στο Μεξικό το ζαπατίστικο κίνημα υιοθετεί πολλές από τις αρχές του γκεβαρισμού, όπως επίσης και το ένοπλο αντάρτικο της Κολομβίας (FARC).

Ο συγγραφέας Κρίστοφερ Χίτσενς -που δηλώνει «ανανήψας μαρξιστής» αλλά και «συγκλονισμένος, τότε, από τον θάνατο του Τσε»- εκτιμά ότι ο Γκεβάρα «υπήρξε πρότυπο ενός ρόλου αδύνατου για τους ρομαντικούς αστούς, μια και όριζε αυτό που οφείλει να κάνει κάθε επαναστάτης, να πολεμήσει και να πεθάνει για τις ιδέες του». Οι ιδέες όμως δεν πεθαίνουν μαζί του, όπως αποδεικνύεται 40 χρόνια μετά: «Τσε, είσαι τόσο ζωντανός όσο ποτέ δεν θα σε ήθελαν οι εχθροί σου», με τα λόγια ενός τοίχου, στο αεροδρόμιο του Βαλεγκράντε.






ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ - 07/10/2007