H Ήπειρος ανέδειξε τους σημαντικότερους ευεργέτες επί Τουρκοκρατίας. Το άγονο της ηπειρωτικής γης και η καταπίεση του Τούρκου δυνάστη που με την επιβολή δυσβάσταχτων και ανελέητων φόρων δεν επέτρεπε με κανέναν τρόπο μια στοιχειωδώς άνετη και ασφαλή διαβίωση, οδήγησαν αρκετούς Ηπειρώτες, κατά κανόνα φτωχά παιδιά αλλά προικισμένα στο μυαλό και την καρδιά με φιλομάθεια και εργατικότητα να ξενιτευτούν και να ασχοληθούν με επικερδή επαγγέλματα, όπως για παράδειγμα με το εμπόριο, στο οποίο και διακρίθηκαν. Άλλοι πάλι ασχολήθηκαν με τα γράμματα και διακρίθηκαν ως ιερωμένοι και λόγιοι της εποχής η ακόμη και ως επιστήμονες η διπλωμάτες.
Πολλοί απ’ αυτούς παρέμειναν άγαμοι για να μη βρεθούν στην ανάγκη να μοιράσουν τα υπάρχοντά τους ανάμεσα στην πατρίδα και την οικογένειά τους. Άλλοι έζησαν αφανώς για να μπορέσουν να εξοικονομήσουν περισσότερα χρήματα για την πατρίδα. Ένα είναι το κοινό γνώρισμα όλων αυτών: προσέφεραν τα πάντα για την σκλαβωμένη πατρίδα. Η προσφορά τους αυτή ήταν δείγμα πατριωτισμού, προσφορά ζωής και αυτοθυσίας, όχι στο πεδίο της μάχης όπως οι ήρωες, αλλά στο κοινωνικό πεδίο, ως άλλοι Σαμαρείτες.
Εκτός από τα μεγάλα έργα με τα οποία κόσμησαν την πρωτεύουσα της Ελλάδος και της Ηπείρου, για τα οποία σεμνύνεται η Ήπειρος και η πατρίδα γενικότερα, χάρις στους Ηπειρώτες ευεργέτες «παν σχεδόν και το μικρότατο χωρίον της τουρκοκρατούμενης Ηπείρου χρωστά την εκκλησία του, το σχολείο του, τον ιατρό του…»
Θα μπορούσε να αναρωτηθεί κανείς βέβαια, πως ο κατακτητής επέτρεπε την άσκηση της φιλανθρωπίας και τις οικονομικές συνδρομές σε άτομα της Ελληνικής κοινότητας και τις ορθόδοξες ενορίες στην υπόδουλη Ελλάδα. Προφανώς με το αζημίωτο.
Γιατί Εθνικοί Ευεργέτες;
Αρχικά πρέπει να αναφερθεί ότι χρηματοδότησαν την έκδοση σημαντικού αριθμού βιβλίων της εποχής του Διαφωτισμού και τα διέθεσαν στην Ελλάδα με σκοπό την αναγέννηση του Ελληνισμού, με την μεταλαμπάδευση των ιδεών και των επιστημονικών δεδομένων του Διαφωτισμού. Τα ονόματα όσων αναφέρονται ως ιδρυτές ή δάσκαλοι στα σχολεία των Ιωαννίνων: του Επιφανίου, του Γκιούμα, των Μαρουτσών, του Καπλάνη, των Ζωσιμάδων, χωρίς υπερβολή, πρέπει να θεωρούνται ως η πρωτοπορία του Ελληνικού Διαφωτισμού.
Επίσης πρέπει να αναφερθεί εξαιρετικά σημαντική η χρηματοδότηση από τους ευεργέτες του εθνικού απελευθερωτικού αγώνα, στον οποίο συνέπραξαν ενεργά άλλοι ως πολεμιστές (Ευάγγελος Ζάππας), άλλοι ως χρηματοδότες και μέλη της Φιλικής Εταιρείας.
Αργότερα, όταν ελευθερώθηκε ένα τμήμα του ελληνικού κράτους, τα σημαντικά έργα γίνονταν στην πρωτεύουσα. Ο στολισμός της ελεύθερης πρωτεύουσας με θαυμαστά οικοδομήματα, αντάξια της πρωτεύουσας του ελεύθερου Ελληνικού κράτους, η χρηματοδότηση της οργάνωσης ολυμπιακών αγώνων του 1896 και η στήριξη όλων των δομών και θεσμών του ελληνικού κράτους: οικονομία, παιδεία, υγεία, πρόνοια, άμυνα, δημόσια έργα, αθλητισμός, φέρουν μέχρι σήμερα την σφραγίδα των ευεργετών.
Οι αποδέκτες της ευεργεσίας
Άσχετα όμως με ποιόν τρόπο μπόρεσαν να εξασφαλίσουν την συγκατάθεση των κατακτητών για να εκδηλώσουν εμπράκτως τα φιλάνθρωπα συναισθήματα τους, οι ευεργέτες απέστειλαν μεγάλα χρηματικά ποσά στην υπόδουλη πατρίδα, με τα οποία οι αποδέκτες και διαχειριστές των χρημάτων εξασφάλισαν τροφή και ενδυμασία για τους πτωχούς, φρόντισαν για την αποφυλάκιση κρατουμένων από τις τουρκικές φυλακές, όπου είχαν κλεισθεί για χρέη, φρόντισαν ακόμη για την ίδρυση και λειτουργία σχολείων, σχολών, εκκλησιών, ιατρείων, φαρμακείων και νοσοκομείων. Πλήρωσαν όπου οι ανάγκες το απαιτούσαν δασκάλους για τα σχολεία και για την έκδοση βιβλίων για τους μαθητές. Φρόντισαν ακόμη και για έργα που συνέβαλαν στην οικονομία και τη διακίνηση των ανθρώπων, όπως π.χ. η εκτέλεση αρδευτικών έργων, το κτίσιμο γεφυριών.
Η ευεργετική προσφορά τους δεν αφορούσε μόνο και πάντοτε την Ελλάδα και τους Έλληνες αλλά και τις χώρες στις οποίες έζησαν και μεγαλούργησαν οι Ηπειρώτες ευεργέτες. Λίγα παραδείγματα είναι τα ακόλουθα:
Μεγάλα ποσά διέθεσαν οι Ζωσιμάδες για αγαθοεργά ιδρύματα της Ελλάδας, αλλά και για πνευματικά ιδρύματα της Ρωσίας, όπως το Πανεπιστήμιο και την Ιατροχειρουργική Ακαδημία της Μόσχας. Ο Νικόλαος Ζωσιμάς επίσης διέθεσε το ποσό των 400.000 ρουβλιών, σαν κεφάλαιο στο ορφανοτροφείο της Μόσχας και βοήθησε στην άνετη διαβίωση Ελλήνων και Ρώσων στη Νίζνα με Σχολείο, Φαρμακείο κ.ά..
Ακόμη, ο Σίμων Σίνας προσέφερε σημαντικές υπηρεσίες στην Ρωσία και την Αυστρία, Ο υιός του Γεώργιος όσο ζει στην Αυστρία, κατασκευάζει κατά μήκος όλης της αυτοκρατορίας των Αψβούργων τον Σιδηρόδρομο του Νότου και δίκτυο πλωτών διωρύγων στους ποταμούς Δούναβη και Τίσσα, ιδρύοντας την πρώτη Ατμοπλοϊκή εταιρεία Δουνάβεως. Δωρίζει ακόμη την πρώτη γέφυρα που ενώνει την Βούδα και την Πέστη, δημιουργώντας την Βουδαπέστη. Ο υιός του Γεωργίου Σίμων, ομώνυμος του παππού του αναγείρει στη Βουδαπέστη Νοσοκομεία, Βρεφοκομεία και πτωχοκομεία. Επίσης χρηματοδοτεί το παγκοσμίου φήμης Μέγαρο Φίλων της Μουσικής, την Ακαδημία και την Εμπορική Σχολή της Βιέννης. Απόδειξη των όσων αναφέρθηκαν αποτελεί το γεγονός ότι οι πολλοί από τους ευεργέτες, θεωρούνται εθνικοί ευεργέτες και των χωρών στις οποίες έζησαν (π.χ. Βαρώνος Μιχαήλ Τοσίτσας).
Ο Χρύσανθος, επίσκοπος Λιβύης προσέφερε σημαντικό χρηματικό ποσό για τους πτωχούς της πόλης του Καΐρου. Επίσης, η ευεργετική προσφορά τους δεν περιοριζόταν μόνον στους Χριστιανούς αλλά επεκτείνονταν και σε πιστούς άλλων θρησκειών.
Ο Κ. Γούναρης έκανε φαρμακείο στα Ιωάννινα με σκοπό να παίρνουν φάρμακα «Χριστιανοί ή αλλοεθνείς και ξένοι».
Έτερος των ευεργετών, ο Ιωάννης Λούλης άφησε σημαντικά χρηματικά ποσά για βοηθήματα των φτωχών κατά 2/5 Χριστιανών, κατά 2/5 Οθωμανών και κατά 1/5 Εβραίων. Άφησε επίσης ανάλογα χρηματικά ποσά για αγορά ενδυμάτων στους απόρους φυλακισμένους «οιασδήποτε θρησκείας και αν είναι».
Αλλά και ο Ζώης Καπλάνης βοηθάει «παντοιοτρόπως και οικείους και ξένους»
Κάποιοι από τους ευεργέτες με χρονολογική κατάταξη
Επιφάνιος Ηγούμενος (1568-1648)
Ζώης Καπλάνης (1736-1806)
Μάνθος και Γεώργιος Ριζάρης (1764-1824) (1769-1841)
Αδελφοί Ζωσιμάδες (1754….1762-1791….1842)
Γεώργιος Χατζηκώνστας (1753-1845)
Τριαντάφυλλος Ι. Δομπόλλης (Περί 1750-1820)
Ιωάννης Τρ. Δομπόλλης (1769-1850)
Νικόλας Στουρνάρας (1806- 1853)
Ελισάβετ Καστρισόγια (1800-1863)
Μιχαήλ Αναστασίου Τοσίτσας και (1787-1856) η σύζυγος Ελένη
Ευάγγελος Ζάππας (1800-1865)
Κωνσταντίνος Ζάππας (1814-1892)
Γεώργιος Σταύρου (1787-1869)
Απόστολος Αρσάκης (1792-1874)
Γεώργιος Σίμωνος Σίνας (1783-1853)
Σίμων Γεωργίου Σίνας (1810-1876)
Αγγελική Παπάζογλου (Περί το 1810-1891)
Γεώργιος Αβέρωφ (1815-1899)
Ρωξάνδρα Βάγια
ΕΠΙΦΑΝΙΟΣ ΗΓΟΥΜΕΝΟΣ
ΟΝΟΜΑ: Επιφάνιος Ηγούμενος
ΚΑΤΑΓΩΓΗ: Ο Επιφάνιος Ηγούμενος, του Εμμανουήλ και της Μαριέττας, γεννήθηκε στα Ιωάννινα το 1568.
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ - ΧΩΡΑ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΥ
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ:
Ο πατέρας του Επιφανίου, Εμμανουήλ Ηγούμενος, ήταν εγκαταστημένος από το 1600 περίπου στη Νεάπολη της Ιταλίας, όπου εμπορευόταν Οι αδελφοί Ηγούμενοι διατηρούσαν εμπορική επιχείρηση στη Βενετία και ταξίδευαν συχνά στην Κέρκυρα.
ΕΥΕΡΓΕΣΙΕΣ:
Και μετά το θάνατο του αδελφού του, ο Επιφάνιος, «έκλαμπρος» και «εξοχώτατος» αποκαλούμενος, τιμώμενος δε και αγαπώμενος από τους συμπατριώτες, συνέχισε ως τα γεράματα τις εμπορικές του πράξεις. Αντίθετα, προς τον αδελφό του Γεώργιο, που ήταν από τους λόγιους της εποχής εκείνης, ο Επιφάνιος ήταν ολιγογράμματος και κακογράφος, αλλά δεν στάθηκε λιγότερο φίλος των μαθήσεων, γιατί και βιβλία με έξοδά του τύπωσε, καθώς μια θεία λειτουργία (1639) και τη Γραμματική του Λάσκαρη (1645) και ιδρυτής φερώνυμης Σχολής στα Ιωάννινα υπήρξε.
Επίσης, ως δείγμα της υπόληψης που του είχαν οι Έλληνες, τον ανέδειξαν τέσσερις φορές πρόεδρο της Κοινότητας. Στην Βενετία όπου βρισκόταν πάντα ο Επιφάνιος, δεν ξεχνάει την γενέτειρά του. Το 1647, απ’ όσο ξέρουμε, έκτισε μία εκκλησία της Παναγίας, την οποία ονόμασε Περίβλεπτο, την εποχή εκείνη εκτός Ιωαννίνων.
Τον ίδιο χρόνο, αποφάσισε να γράψει την διαθήκη του, με την οποία άφηνε όλη την περιουσία του σε ιδρύματα και εκκλησίες, εντός και εκτός Ιωαννίνων. Πέθανε το 1648 σε ηλικία 80 χρονών.
ΖΩΗΣ Κ. ΚΑΠΛΑΝΗΣ
ΟΝΟΜΑ: Ζώης Καπλάνης
ΚΑΤΑΓΩΓΗ: Γεννήθηκε στο Γραμμένο Ιωαννίνων κατά το έτος 1736. ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ:
Ορφανός από μικρή ηλικία πήγε στα Γιάννενα το 1750, όπου τον φιλοξένησαν οι συγγενείς του γουναράδες στο επάγγελμα.
ΧΩΡΑ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΥ
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ:
Το έτος 1754 έφυγε από το Βουκουρέστι όπου εργαζόταν ως εργάτης και, αργότερα ως συνέταιρος με τον Χατζηνίκο, υπεύθυνος για εμπορικές υποθέσεις στην Ευρώπη. Περίπου το 1774 διέλυσε την εταιρία με τον Χατζηνίκο και εγκαταστάθηκε οριστικά στη Μόσχα, όπου συνέχισε το εμπόριο, κάνοντας μεγάλη περιουσία.
ΕΥΕΡΓΕΣΙΕΣ:
Από την πρώτη στιγμή στην Μόσχα, άρχισε να βοηθάει δικούς του και ξένους συνανθρώπους του. Ήδη από το 1797 καταθέτει στο Αυτοκρατορικό Ορφανοτροφείο Μόσχας 10.000 ρούβλια και, οι τόκοι των χρημάτων αυτών να δωρίζονται στο Νοσοκομείο Ιωαννίνων. Από το επόμενο έτος (1798 ), αναλαμβάνει τη συντήρηση της άπορης πλέον Μαρουτσικής Σχολής στην ίδια πόλη, δημιουργώντας νέο «κτίριον ευρύχωρον» βιβλιοθήκη και, καταθέτοντας αργότερα, το 1806, υπέρ αυτής 100.000 ρούβλια. Ταυτόχρονα θέτει τη Σχολή υπό την κηδεμονία της Εκκλησίας και καταθέτει εφάπαξ, οικονομική βοήθεια στη Μεγάλη του Γένους Σχολή 7.500 γρόσια.
Με την διαθήκη του, στις 15-08-1806, ορίζει να κατατεθούν πάντοτε, «αιωνίως» 10.000 ρούβλια, με σκοπό να προικίζονται τα φτωχά κορίτσια, από τα χωρία Γραμμένο και Τζιουντίλα, σημερινό Ζωοδόχος και, άλλα 10.000 ρούβλια για τους φτωχούς των ίδιων χωριών, του δικού του και της μάνας του. Επίσης αφήνει 10.000 ρούβλια για τους φυλακισμένους των Ιωαννίνων, 5.000 για την Πατμιάδα Σχολή και, άλλες τόσες για την Αθωνιάδα. Ακόμη αφήνει 6.000 για να προικίζονται τα άπορα κορίτσια της πόλης των Ιωαννίνων και, 2.000 υπέρ του Νοσοκομείου Νίζνας της Ρωσίας.
ΜΑΝΘΟΣ και ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΡΙΖΑΡΗΣ
ΟΝΟΜΑ: Μάνθος Ριζάρης και Γεώργιος Ριζάρης
ΚΑΤΑΓΩΓΗ: Οι αδερφοί Μάνθος και Γεώργιος Ριζάρης είναι από το Μονοδένδρι της Ηπείρου
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ: έμειναν ορφανοί σε μικρή ηλικία.
ΧΩΡΑ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΥ-ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ:
Έφυγαν πολύ νέοι για την Οδησσό της Ρωσίας. αδερφοί Ριζάριδες ασχολήθηκαν με το εμπόριο και από αυτό έκαναν μεγάλη περιουσία. ΕΥΕΡΓΕΣΙΕΣ:
Βοήθησαν στον αγώνα κατά των Τούρκων (κυρίως οικονομικά) και τέλος μυήθηκαν στη Φιλική Εταιρία. Επιπλέον έκαναν πολλές ευεργεσίες στην ιδιαίτερη πατρίδα τους και όχι μόνον. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Ριζάριος Ιερατική Σχολή, στην Αθήνα. Η σχολή αυτή ιδρύθηκε το 1843 σε χώρο κοντά στο σημερινό «Χίλτον». Σήμερα λειτουργεί στο Μαρούσι, σε ένα κτίριο, ως ανώτερο Εκκλησιαστικό φροντιστήριο.
Επίσης χαρακτηριστικές είναι και οι ευεργεσίες στην ιδιαίτερη πατρίδα τους το Μονοδέντρι. Εκεί, ο Μάνθος και ο Γεώργιος Ριζάρης, άφησαν την Ριζάρειο χειροτεχνική σχολή Μονοδενδρίου που ιδρύθηκε το 1979 και είναι τμήμα του Ριζάρειου κληροδοτήματος, που αποτελείται από πολλά ιδρύματα. Ακόμα ίδρυσαν ελληνικό σχολείο (temp 20-21) του οποίου ανέλαβαν και την συντήρηση) και τέλος την Εκκλησία του Αγίου Αθανασίου.
Ευτυχώς, τα τρία αυτά κληροδοτήματα διατηρούνται σε καλή κατάσταση και λειτουργούν μέχρι σήμερα θυμίζοντας στους κατοίκους του Μονοδενδρίου τους δύο αυτούς ευεργέτες, οι οποίοι έδωσαν και δίνουν ζωή στο Μονοδέντρι. (temp 36)
ΑΔΕΛΦΟΙ ΖΩΣΙΜΑΔΕΣ
ΟΝΟΜΑ: Αδελφοί Ζωσιμάδες
ΚΑΤΑΓΩΓΗ : Οι Ζωσιμάδες καταγόταν από το Γραμμένο Ιωαννίνων.
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ:
Γιοι του Παναγή Ζωσιμά, που καταγόταν από το Γραμμένο της Ηπείρου, γεννήθηκαν στα μέσα του 18ου αιώνα στα Ιωάννινα, όπου ο πατέρας τους ήταν εγκατεστημένος ως έμπορος. Οι Ζωσιμάδες ήταν έξι αδέλφια:
Ο Ιωάννης (1752-1771)
Ο Αναστάσιος (1754-1828)
Ο Νικόλαος (1758-1842)
Ο Θεοδόσιος (1760-1793)
Ο Ζώης (1764-1828)
Ο Μιχαήλ (1766-1809)
ΧΩΡΑ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΥ:
Ο Νικόλαος, ο Θεοδόσιος και ο Μιχαήλ εγκαθίστανται γύρω στο 1785 στο Λιβόρνο της Ιταλίας, ενώ οι άλλοι τρεις στη Νίζνα της σημερινής Ουκρανίας και αργότερα στη Μόσχα. Η πόλη της Νίζνα κατά την τσαρική εποχή ήταν σπουδαίο ρωσικό διαμετακομιστικό κέντρο ευρωπαϊκών και ασιατικών εμπορευμάτων και σ’ αυτό συνέβαλαν αποφασιστικά και οι Έλληνες έμποροι ως διαμεσολαβητές μεταξύ της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και της Μεγάλης Ρωσίας. Οι Έλληνες έμποροι είχαν πολλά προνόμια από την Ρωσία και το 1785 ίδρυσαν το περίφημο Μαγιστράτο των Ελλήνων που αναγνωριζόταν από τις ρωσικές αρχές ως ανεξάρτητη δημοκρατία. Πρόσφατα έγινε η αδελφοποίηση των πόλεων Νίζνα και Ιωαννίνων σε ανάμνηση των δεσμών που υπήρχαν ανάμεσα στις πόλεις αυτές από την εποχή της δραστηριοποίησης σ’ αυτή των Ελλήνων εμπόρων της διασποράς, των αδελφών Ζωσιμά και πολλών άλλων.
ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
Τα πρώτα χρόνια ήταν δύσκολα, με μεγάλες στερήσεις και πείνα αλλά με το εμπορικό μυαλό που διέθεταν γρήγορα κατάφεραν να ορθοποδήσουν
ΕΥΕΡΓΕΣΙΕΣ (ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ & ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ)
Η δράση τους συνδέεται στενότατα με την ανάπτυξη της ελληνικής παιδείας κατά το τέλος του 18ου αιώνα και τις αρχές του 19ου αιώνα.
Μετά το θάνατο του Θεοδόσιου, το 1793, οι υπόλοιποι αδελφοί αποφάσισαν να μείνουν άγαμοι και έθεσαν σκοπό της ζωής τους την ενίσχυση της παιδευτικής προσπάθειας που είχε ενταθεί από τα μέσα του 18ου αιώνα στις ελληνικές παροικίες της κεντρικής Ευρώπης και στον υπόδουλο ελληνικό χώρο. Όταν ο Θεοδόσης πέθανε την περιουσία του την άφησε στα αδέλφια του και τους παράγγειλε να ενισχύσουν τις σχολές των Ιωαννίνων. Διέθεσαν σημαντικό ποσό για την «σύστασιν καλλωπισμόν του σχολείου των Ιωαννίνων με τη συσταθείσαν βιβλιοθήκην και με τους μισθούς των ενδεών μαθημάτων» κατά τον Άνθιμο Γαζή, και το 1799 και χρηματοδότησαν εκδόσεις πολλών βιβλίων.
Το 1796 ο Αναστάσιος καταβάλλει τη δαπάνη των κυριακοδρομίων του Νικόλαου Θεοτόκη. Με τη χορηγία αυτή, το 1805 εγκαινιάζεται η έκδοση της Ελληνικής Βιβλιοθήκης του Κοραή. Μεγάλες και πολλές ήταν οι δωρεές και για την πόλη των Ιωαννίνων. Ιδρύθηκαν φτωχοκομεία, γηροκομείο , νοσοκομεία, σχολείο στον τόπο καταγωγής , δόθηκαν χρήματα σε ορφανά κορίτσια, ανακαινίστηκαν και ενισχύθηκαν εκκλησίες . Το 1828, όταν πέθανε ο Ζώης, οι αδελφοί του χορήγησαν το αναγκαίο ποσό για την ίδρυση της Ζωσιμαίας Σχολής ,στα Ιωάννινα και αργότερα, ο Νικόλαος Ζωσιμάς με τη διαθήκη του διέθεσε σημαντικό κεφάλαιο για την ευόδωση των εργασιών της νεοσύστατης «Εθνικής Τραπέζης». Ο ίδιος είχε σχηματίσει πλουσιότατη συλλογή ελληνικών και ρωμαϊκών νομισμάτων, την οποία χάρισε στο ελληνικό κράτος.
Έγινε επίσης και ο πρώτος μέτοχος της Νεοσυσταθείσας Ελληνικής τράπεζας το 1841 και εκλέχτηκε ο πρώτος επίτιμος διευθυντής. Η Ιόνιος πολιτεία είχε αναδείξει τον Μιχαήλ Γενικό Πρόξενο στο Λιβόρνο. Μυήθηκαν στη Φιλική Εταιρεία και βοήθησαν οικονομικά για την απελευθέρωση της Ελλάδας. Ο Ζώης συγκεκριμένα ήταν γνωστός ως «ο πατήρ των Φιλικών»
Η συμβολή των Ζωσιμάδων στην πνευματική αναγέννηση του έθνους και η οικονομική ενίσχυση του Αγώνα της Ανεξαρτησίας τοποθετούν τους Ηπειρώτες αδελφούς στην πρώτη σειρά των εθνικών ευεργετών και η αναγνώριση του έργου τους υπήρξε γενική.
Επίσης μεγάλα ποσά διατέθηκαν στη Ρωσία για τα επιστημονικά της ιδρύματα, στο πανεπιστήμιο της Μόσχας και στην εταιρεία των φυσικών επιστημών. Ο Νικόλαος Ζωσιμάς διέθεσε το ποσό των 400.000 ρουβλιών, σαν κεφάλαιο στο ορφανοτροφείο της Μόσχας. Μεγάλα ποσά διατέθηκαν και για πνευματικά ιδρύματα της Ρωσίας, όπως το Πανεπιστήμιο και την Ιατροχειρουργική Ακαδημία της Μόσχας.
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΧΑΤΖΗΚΩΝΣΤΑΣ
ΟΝΟΜΑ: Γεώργιος Χατζηκώστας η Χατζηκώνστας
ΚΑΤΑΓΩΓΗ-ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ: Ο Γεώργιος Χατζηκώστας, γεννήθηκε το 1753 στα Γιάννενα. Παντρεύτηκε την Αικατερίνη Μελαχρινού και απόχτησε 8 παιδιά
ΧΩΡΑ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΥ: Αφού μαθήτευσε στα Γιάννενα κοντά στους Μπαλάνους, έφυγε για την Κωνσταντινούπολη και στη Μόσχα μετά τον θάνατο του αδελφού του που βρισκόταν εκεί.
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ:
Στην Κωνσταντινούπολη επιδόθηκε στο εμπόριο πολύτιμων ειδών Μετά το 1815 φεύγει για τη Μόσχα και γνωρίζεται με τους εξέχοντες Ηπειρώτες αδελφούς Ριζάρη, Ζωσιμά …
ΕΥΕΡΓΕΣΙΕΣ: Μετά το 1840 αναλαμβάνει την αποπεράτωση του ναού του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Αθανασίου, της πόλης και συμμετέχει σε κάθε έρανο που γίνεται, η σε κάθε έκδοση βιβλίου του Διαφωτισμού. Επίσης ενισχύει μονές, εκκλησίες και σχολεία, όπως και φτωχούς.
Στα Ιωάννινα και το Μεσολόγγι αναγείρει από ένα Νοσοκομείο. Στην Αθήνα γίνεται το Ορφανοτροφείο Αρρένων με ισόβιο πρόεδρο τον Γεώργιο Σταύρου
ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ ΔΟΜΠΟΛΛΗΣ
ΟΝΟΜΑ: Τριαντάφυλλος Ιωάννη Δομπόλλης και Ιωάννης Τριανταφύλλου Δομπόλλης
ΚΑΤΑΓΩΓΗ: Ο Τριαντάφυλλος Ιωάννη Δομπόλλης γεννήθηκε στην Κριτσούνιστα Κουρέντων στα μέσα του ΙΗ΄ αιώνα. Όταν ήταν ακόμη μικρός η οικογένειά του μετακόμισε στα Ιωάννινα.
ΧΩΡΑ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΥ-ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ:
Για ένα διάστημα ασχολήθηκε με το οικογενειακό επάγγελμα του δερματέμπορου, αλλά, άνδρας πλέον, ξενιτεύτηκε στη Ρωσία, πρώτα στη Νίζνα και ύστερα στην Πετρούπολη, όπου ασχολήθηκε με το εμπόριο. ΕΥΕΡΓΕΣΙΕΣ:
Προς το τέλος της ζωής του ο Τριαντάφυλλος Δομπόλλης κατέθεσε στο Θησαυροφυλάκιο Μόσχας 5.000 αργυρά ρούβλια και όρισε τον ακριβή τρόπο διανομής των ετήσιων τόκων στους πτωχούς των Ιωαννίνων. Πέθανε στη Ρωσία το 1820.
ΙΩΑΝΝΗΣ ΔΟΜΠΟΛΛΗΣ
ΟΝΟΜΑ: Ιωάννης Τριανταφύλλου Δομπόλλης
ΚΑΤΑΓΩΓΗ: Ο Ιωάννης Δομπόλλης γιος του Τριαντάφυλλου γεννήθηκε το 1769στην Πετρούπολη, όπου έμαθε και τα εγκύκλια ελληνικά γράμματα.
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ:
Αρχικά ασχολήθηκε με το εμπόριο, ύστερα με επικερδείς τραπεζικές εργασίες. Κατά το 1809 γνωρίζεται και συνδέεται με στενή φιλία με τον Ιωάννη Καποδίστρια. Ο τελευταίος τον εισάγει στην υπηρεσία του έθνους από διάφορες θέσεις που του εμπιστεύεται και στις οποίες συμμετέχει αμισθί. (διαχειριστής οικονομικών, γενικού ταμεία της Ελλάδος)
ΕΥΕΡΓΕΣΙΕΣ:
Όλη του η μεγάλη περιουσία διατίθεται για τη ίδρυση Πανεπιστημίου στην πρωτεύουσα του Ελληνικού κράτους με την επωνυμία Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον της Ελλάδος
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ
ΟΝΟΜΑ: Νικόλαος Στουρνάρας
ΚΑΤΑΓΩΓΗ-ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ: Ο Νικόλαος Στουρνάρας γεννήθηκε το 1806 στο Μέτσοβο και ήταν ανιψιός των αδελφών Τοσίτσα
ΧΩΡΑ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΥ: Ταξίδεψε αρχικά στο Λιβόρνο και κατόπιν οι θείοι του τον έστειλαν στο Παρίσι για ανώτερες εμποροβιομηχανικές σπουδές.
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ:
Μετά τις σπουδές του εγκαταστάθηκε στην Αλεξάνδρεια στον εμπορικό οίκο Τοσίτσα και διακρίθηκε για την ευφυΐα του και τον δυναμισμό του.
ΕΥΕΡΓΕΣΙΕΣ:
Άφησε πολλά, χρήματα πάνω από 1.500.000 χρυσές δραχμές για σχολεία, φιλανθρωπικά ιδρύματα κ.α.
Επίσης χρήματα για την ανέγερση του Πολυτεχνείου , τη συντήρηση των σχολείων του Μετσόβου και της Αλεξανδρείας
Αξίζει να σημειωθεί ότι όσο ζούσε και έζησε λίγο «κανέν αγαθοεργόν η κοινωφελές κατάστημα εις την Ελλάδα δεν απόμεινε, το οποίον να μη συγκατατάττει αυτόν μεταξύ των ευεργετών του…»
ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΚΑΣΤΡΙΣΟΓΙΑ
ΟΝΟΜΑ: Ελισάβετ (σύζυγος Γεωργίου Καστριτσίου) Καστρισόγια
ΚΑΤΑΓΩΓΗ: Η Ελισάβετ γεννημένη το 1800 στα Γιάννενα, ήταν μία μεγάλη Ηπειρώτισσα ευεργέτισσα κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ: Ήταν παντρεμένη με τον Γεώργιο Καστρίσιο (μεγαλοκτηματία της Βλαχίας από την Θεσσαλονίκη).
ΕΥΕΡΓΕΣΙΕΣ: Η Ελισάβετ Καστρισόγια, την περιουσία του άνδρα της ύστερα από τον θάνατό του, την έδωσε για αγαθοεργούς σκοπούς στα Γιάννενα και στην Θεσσαλονίκη με διαχειριστές μία τριμελή επιτροπή. Την περιουσία αυτή την μοίρασε ως εξής:
Το μισό διανεμήθηκε στη Ρουμανία: Έδωσε ποσά στο νοσοκομείο Βουκουρεστίου, στο νοσοκομείο Πλοεστίου, σε φτωχούς κατά τα Πάσχα και τα Χριστούγεννα, σε εφήβους για τις σπουδές τους, για να παντρεύονται οι φτωχές κοπέλες.
Το άλλο μισό χωρίστηκε σε δύο ίσα μέρη, το ένα θα έπρεπε να σταλεί στη Θεσσαλονίκη και το άλλο στα Γιάννενα και συγκεκριμένα σε σχολεία και νοσοκομεία. Έτσι έγινε το δημοτικό των Ιωαννίνων που έχει το όνομά της: Ελισαβέτειο Δημοτικό Σχολείο Ιωαννίνων
ΜΙΧΑΗΛ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΤΟΣΙΤΣΑΣ – ΕΛΕΝΗ ΤΟΣΙΤΣΑ
ΟΝΟΜΑ: Μιχαήλ Αναστασίου Τοσίτσας
ΚΑΤΑΓΩΓΗ: Ο Μιχαήλ Αναστασίου Τοσίτσας γεννήθηκε στο Μέτσοβο στις 3/1/1787. Εκεί διδάχθηκε τα βασικά και μετά σπούδασε στη Θεσσαλονίκη όπου έμαθε και την γουναρική τέχνη από τον πατέρα και αργότερα την άσκησε δημιουργώντας ένα μικρό κεφάλαιο.
ΧΩΡΑ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΥ
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ:
Το 1806 συνεργάστηκε με τα αδέρφια του και το 1820 πήγαν όλοι μαζί στην Αλεξάνδρεια. Εκεί ο Μιχαήλ Αναστασίου Τοσίτσας οικοδόμησε σταδιακά μια οικονομική αυτοκρατορία σε όλη τη Μεσόγειο και τη Ρωσία.
ΕΥΕΡΓΕΣΙΕΣ:
Στην Αλεξάνδρεια ο Τοσίτσας δεσπόζει στην Ελληνική κοινότητα δημιουργώντας Νοσοκομεία, σχολεία και εκκλησίες και δαπανώντας τεράστια ποσά, πάνω από 1.000.000 χρυσές δραχμές. Κατά την Επανάσταση ο Τοσίτσας κάνει εράνους και ενισχύει τον απελευθερωτικό αγώνα με την βοήθεια της γυναίκας του ποικιλοτρόπως (απελευθέρωση Ελλήνων της Πελοποννήσου, σκλάβων μετά την επιδρομή του Ιμπραήμ).
Μεγάλα ποσά στο Μέτσοβο και γενικά στην Ελλάδα
100.000 τάλιρα για τον εξοπλισμό του Πολυτεχνείου
20.000 για να πληρώνονται οι δάσκαλοι του Μετσόβου και για να αγοραστούν βιβλία για τα φτωχά παιδία
3.000 τάλιρα για την Ελληνική Σχολή της Θεσσαλονίκης
196.000 αιγυπτιακά γρόσια για τα Ελληνικά σχολεία της Αλεξάνδρειας Φωτο 59
2.000 τάλιρα για τους φτωχούς της πατρίδας του
από 500 στους ιερείς, στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής και τις άλλες εκκλησίες και μονές της
από 2.000 τάλιρα στο φτωχοκομείο της Αθήνας , στο πανεπιστήμιο, στο νοσοκομείο, το Τυφλοκομείο, Αρσάκειο Φωτο: 11 Οικοτροφείο Φωτο 49 και Οφθαλμιατρείο Φωτο: 52
10.000 για έργα οδοποιίας
Η γυναίκα του Ελένη Τοσίτσα συνέχισε το δύσκολο έργο του συζύγου της και έδωσε:
60.000δρχ στο Αμαλίειο Ορφανοτροφείο
30.000 δρχ στην Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Φωτο 62 για την ανέγερση Αλληλοδιδακτικού Σχολείου Φωτο 60 10.000 για τον καταρτισμό Πανεπιστημιακής Εθνοφυλακής
Αγόρασε και δώρισε τα οικόπεδα του Αρχαιολογικού Μουσείου και Εθνικού Μετσοβείου Πολυτεχνείου
ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΖΑΠΠΑΣ
ΟΝΟΜΑ: Ευάγγελος Ζάππας
ΚΑΤΑΓΩΓΗ-ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ: Ο Ευάγγελος Ζάππας γεννήθηκε το 1800 στο Λάμποβο της Β.Ηπείρου. Υπήρξε πρωτοπαλίκαρο του Μάρκου Μπότσαρη σε όλους τους αγώνες των Σουλιωτών κατά του Αλη πασά. Μετά την πτώση του Σουλίου πέρασε στην ελεύθερη Ελλάδα και αγωνίσθηκε στο πλευρό πολλών μεγάλων οπλαρχηγών σε όλη τη διάρκεια της Εθνεγερσίας. Έφθασε στο βαθμό του ταξίαρχου.
ΧΩΡΑ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΥ - ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ: Μετά την απελευθέρωση ταξίδεψε στη Βλαχιά. Επιδίδεται στο εμπόριο και την ενοικίαση αγροκτημάτων για καλλιέργειες
ΕΥΕΡΓΕΣΙΕΣ: Η ανά τετραετία τέλεση των Ολυμπίων εκθέσεων στην Αθήνα σε αξιοπρεπές και ευρύχωρο κατάστημα, σύμφωνα με δικό του σχέδιο.
Η έκδοση λεξικού και γραμματικής της ρουμανικής γλώσσας.
Αποστολή χρημάτων για επισκευή μοναστηριού γενέθλιας περιοχής και σύσταση σχολείου στο χώρο του μοναστηριού, αλληλοδιδακτικού σχολείου με βιβλιοθήκη, με κατοικίες διδασκάλων, με κήπους στο Λάμποβο.
Ενίσχυση του Πανεπιστημίου Αθηνών, του Αμαλίειου Ορφανοτροφείου και πολλά χρήματα για την πρώτη αναμόρφωση των κερκίδων του Παναθηναϊκού Σταδίου
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΖΑΠΠΑΣ
ΟΝΟΜΑ: Κωνσταντίνος Ζάππας
ΚΑΤΑΓΩΓΗ-ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ: Ο Κωνσταντίνος Ζάππας γεννήθηκε το 1814 στο Λάμποβο της Β.Ηπείρου. Έμεινε άγαμος όπως και θειος του Ευάγγελος.
ΧΩΡΑ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΥ - ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ:
Πέρασε τα νεανικά του χρόνια στο χωριό και περί το 1835 εκλήθη υπό του θείου του Ευαγγέλου στη Βλαχιά, όπου έμεινε βοηθός και συνεργάτης του
ΕΥΕΡΓΕΣΙΕΣ: Ανέγερση στην Αθήνα του κτιρίου των Ολυμπίων και στην Κωνσταντινούπολη των Ζαππείων Παρθεναγωγείων στην Κωνσταντινούπολη, την Αδριανούπολη και σε άλλες μεγάλες πόλεις. Επίσης ανέγερση πλήθους σχολείων, εκκλησιών και ιδρυμάτων κοινής ωφελείας ειδικά στον τόπο καταγωγής του αλλά και σε όλη την Ήπειρο.
Υφαντική σχολή στο χωριό του και Γεωργική σχολή στη Θεσσαλία. Κληροδότησε στο Ελληνικό Δημόσιο απέραντες εκτάσεις στις Παραδουνάβιες ηγεμονίες.
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΤΑΥΡΟΥ
ΟΝΟΜΑ: Γεώργιος Σταύρου
ΚΑΤΑΓΩΓΗ-ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ: Ο Γεώργιος Σταύρου γιος του προεστού της πόλης, γεννήθηκε το 1787 στα Γιάννενα.
ΧΩΡΑ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΥ: Αφού μαθήτευσε στα Γιάννενα κοντά στους Μπαλάνους και τον Ψαλίδα, έφυγε για τη Βιέννη, όπου σπούδασε στην περίφημη Εμπορική Σχολή Βιέννης λίγο πριν αναλάβει τη διεύθυνση του εμπορικού γραφείου του πατέρα του, από το 1811.
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ:
Μετά το 1824 έρχεται στην επαναστατημένη Ελλάδα με πολλά πολεμοφόδια και προσφέρει τις υπηρεσίες του ως γραμματέας του Γ.Κουντουριώτη. Μετά την έλευση του Καποδίστρια γίνεται μέλος πολλών επιτροπών με σημαντικότερες αυτή της Εθνικής χρηματιστικής Τραπέζης, του ελεγκτή ελεγκτικού συνεδρίου και της Οικονομίας
ΕΥΕΡΓΕΣΙΕΣ: Το 1841 ιδρύει την Εθνική Τράπεζα.
Στα Ιωάννινα κληροδοτεί την ανέγερση Οικοτροφείου Αρρένων , και ενισχύει μονές και εκκλησίες, όπως και φτωχούς
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΑΡΣΑΚΗΣ
ΟΝΟΜΑ: Απόστολος Αρσάκης
ΚΑΤΑΓΩΓΗ-ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ: Ο Απόστολος Αρσάκης γεννήθηκε το 1792 στο μικρό χωριό Χοτάχοβα, πλησίον της Πρεμετής. Μέτσοβο και ήταν ανιψιός των αδελφών Τοσίτσα
ΧΩΡΑ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΥ: Ταξίδεψε αρχικά στο θείο του στο Βουκουρέστι, όπου διδάχθηκε τα πρώτα του γράμματα και κατόπιν στη Βιέννη, όπου διδάχθηκε τα Ελληνικά με δάσκαλο τον Νεόφυτο Δούκα. Τελικά σπούδασε Ιατρική στο Παν/μιο της Χάλλης.
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ:
Μετά τις σπουδές του εγκαταστάθηκε στην Ρουμανία και έφθασε στα ανώτερα αξιώματα, υπουργός εξωτερικών η πρόεδρος του υπουργικού Συμβουλίου της Ρουμανίας και για λίγο και πρωθυπουργός της Ρουμανίας.
ΕΥΕΡΓΕΣΙΕΣ: Παρά τα πολλά και μεγάλα αξιώματα δεν ξέχασε την πατρίδα του. Αρχίζει με την επισκευή της εκκλησίας του χωριού του και μετά την προσοχή του προσελκύει το έργο της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας Φωτο 11 της Αθήνας (Παρθεναγωγείο, Σχολή, εκκλησία) της οποίας και αναδείχθηκε μέγας ευεργέτης
ΓΕΩΡΓΙΟΣ και ΣΙΜΩΝ ΣΙΝΑΣ
ΟΝΟΜΑ: Γεώργιος Σίνας και Σίμων Σίνας
ΚΑΤΑΓΩΓΗ-ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ: Ο Γεώργιος Σίνας γεννήθηκε το 1783 στη Νύσσα της Σερβίας από γονείς Μοσχοπολίτες. Ο Σίμων, υιός του Γεωργίου και ομώνυμος του παππού του γεννήθηκε το 1810.
ΧΩΡΑ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΥ: Ο Γεώργιος ακολούθησε τον πατέρα του στην Βιέννη.
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ:
Αρχικά σπούδασε και στη συνέχεια ακολούθησε το δρόμο του εμπορίου εκπλήττοντας τον εμπορικό κόσμο με τις οξυδερκείς ενέργειές του. Για τις έξοχες υπηρεσίες προς την Αυστρία και άλλα κράτη, τόσο του Γεωργίου, όσο και του υιού του Σίμωνος, τιμήθηκαν και οι δύο με πλήθος ανώνυμα παράσημα, έλαβαν τον τίτλο του βαρόνου και του εξ απορρήτων αυτοκρατορικού συμβούλου, διετέλεσαν και πρόξενοι και πρεσβευτές της Ελλάδας στη Βιέννη.
ΕΥΕΡΓΕΣΙΕΣ: Το 1842 ο Γεώργιος Σίνας οικοδόμησε με δαπάνη το Αστεροσκοπείο της Αθήνας και το προίκισε με τα αναγκαία εργαλεία και την κατάλληλη βιβλιοθήκη. Αποτελεσματική συνδρομή και προστασία παρέσχε στην νεοΐδρυτη Εθνική Τράπεζα Ελλάδος ο νεαρός φίλος του Γ. Σταύρου. Μετά το θάνατο του πατέρα του Γεωργίου (1853), ο Σίμων Σίνας ανέλαβε την δαπάνη για τη λειτουργία του Αστεροσκοπείου, βοήθησε αρκετούς νέους να σπουδάσουν στην Ευρώπη, ενίσχυσε το έργο της Φιλεκπαιδευτικής εταιρείας, συνέβαλε στην αποπεράτωση του Μητροπολιτικού Ναού της Αθήνας, διέθεσε υπέρ του Αμαλιείου Ορφανοτροφείου 157.000 δρχ. και ανήγειρε το Μέγαρο της Ακαδημίας Φωτό: 1. Το τελευταίο έργο δεν πρόλαβε να το δει τελειωμένο γιατί πέθανε 15 Απρίλη το 1876. Αξίζει να σημειώσουμε την πρώτη υπέρ της Ελεύθερης Ελλάδας ευεργετική πράξη προς τον Ιωάννη Καποδίστρια (στη Βιέννη το 1830) ο Σίμων Σίνας έστειλε 2007 τάλιρα ως προϊόν εράνου μεταξύ των ομογενών της Αυστριακής πρωτεύουσας, παρακαλώντας εκ μέρους του να κατατεθεί ως πρώτος θεμέλιος λίθος προς σύσταση κοινωφελούς ινστιτούτου, ορφανοτροφείου, νοσοκομείου …Επίσης όσο ζει στην Αυστρία, κατασκευάζει Ναό της Αγίας Τριάδος, κατασκευάζει κατά μήκος όλης της αυτοκρατορίας των Αψβούργων τον Σιδηρόδρομο του Νότου και δίκτυο πλωτών διωρύγων στους ποταμούς Δούναβη και Τίσσα, ιδρύοντας την πρώτη Ατμοπλοϊκή εταιρεία Δουνάβεως. Δωρίζει την πρώτη γέφυρα που ενώνει την Βούδα και την Πέστη, δημιουργώντας την Βουδαπέστη Φωτό.
Ο υιός του Γεωργίου, Σίμων, αναγείρει στη Βουδαπέστη Νοσοκομεία, Βρεφοκομεία και πτωχοκομεία. Επίσης χρηματοδοτεί το παγκοσμίου φήμης Μέγαρο Φίλων της Μουσικής, την Ακαδημία και την Εμπορική Σχολή της Βιέννης.
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΒΕΡΩΦ
ΟΝΟΜΑ: Γεώργιος (Αυγέρης )Αβέρωφ
ΚΑΤΑΓΩΓΗ: Καταγόταν από το Μέτσοβο της Ηπείρου, όπου και γεννήθηκε το 1818.
ΧΩΡΑ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΥ:
Η χώρα προορισμού ήταν η Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου (1840). Εκλήθη από τον ετεροθαλή αδελφό του Αναστάσιο, ο οποίος μετά από μακρά παραμονή στη Ρωσία κληροδότησε στον Γεώργιο την περιουσία του και το ρωσίζον όνομα του.
ΕΥΕΡΓΕΣΙΕΣ (ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ & ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ):
Ο Αβέρωφ αρχίζει από την Αλεξάνδρεια και κτίζει μεγάλο νοσοκομείο για τους απόρους Έλληνες. Ιδρύει εκκλησία, γυμνάσιο, δημοτικό και δύο παρθεναγωγεία για τα παιδιά των ομογενών. Δεν ξεχνά όμως και την ιδιαίτερη πατρίδα του, τη γη που γεννήθηκε, το Μέτσοβο, στην ορεινή Ήπειρο. Στέλνει λοιπόν στην πατρίδα του χιλιάδες χρυσές λίρες για να κτιστούν εκκλησίες, σχολειά νοσοκομεία, βρύσες, δρόμοι και για να βοηθηθούν οι φτωχοί. Και έπειτα απλώνει την ευεργετική του δράση σ’ ολόκληρη την Ελλάδα.
Κάνει στη Λάρισα την Αβερώφειο Γεωργική Σχολή για νέους αγρότες. Δίδει 50.000 χρυσά φράγκα για να αποπερατωθεί το κτίριο του Πολυτεχνείου που είχαν αρχίσει οι συμπατριώτες του Μετσοβίτες Μιχ. Τοσίτσας και Νικ. Στουρνάρας, επιθυμεί ακόμη και τη δημιουργία Μουσείου του Πολυτεχνείου με έργα Τέχνης. Στο μουσείο αυτό κληροδοτεί και τη συλλογή του από 80 σημαντικά έργα.
Με χρήματά του κτίζεται η στρατιωτική σχολή των Ευελπίδων , καθώς και οι εφηβικές και οι γυναικείες φυλακές της Αθήνας που φέρνουν το όνομά του. Με χρήματά του γίνονται και οι ανδριάντες του Ρήγα Φεραίου και του πατριάρχη Γρηγορίου του Έ που στολίζουν τα προπύλαια του Πανεπιστημίου. Με χρήματά του αγοράζεται και το Θωρηκτό που φέρει το όνομά του, για να λειτουργεί ως Σχολή Ναυτικών Δοκίμων
Δίδει στο Ελληνικό Δημόσιο, μετά την πτώχευση του Τρικούπη 70.000 λίρες ως δάνειο, ποσό το οποίο αργότερα χαρίζει. Για τις ανάγκες του πολέμου του 1897 διαθέτει επίσης 1.000.000 χρυσών φράγκων. Το 1985 δίδει το ίδιο ποσό 1.000.000 χρυσών φράγκων για την προετοιμασία των Ολυμπιακών αγώνων.
ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ
ΟΝΟΜΑ: Αγγελική Παπάζογλου
ΚΑΤΑΓΩΓΗ: Η Αγγελική Παπάζογλου καταγόταν από το Σκαμνέλι .
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ:
Ήταν ευσεβής και φιλάνθρωπη όμως δεν κατάφερε να αποκτήσει παιδιά. ΕΥΕΡΓΕΣΙΕΣ: Ύστερα τον θάνατο του άνδρα της άρχισε να κάνει έργα κοινής ωφέλειας στα Γιάννενα και στο Ζαγόρι.
Επισκεύασε δρόμους σε διάφορες περιοχές της Ηπείρου για την κατασκευή των οποίων ξόδεψε πάνω από 25.000 γρόσια .
Επίσης ανακαίνισε την εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης αφού έδωσε την δικαιοδοσία το όρος Σινά, όπου και έχει ταφεί.
Έδωσε 3.000 γρόσια για την κατασκευή γέφυρας και πηγαδιού στη Λούτσα των Ιωαννίνων .
Ανάλαβε η ίδια τη συντήρηση του σχολείου Άνω Βίτσας .
Έδωσε το σπίτι της στα Γιάννενα για την δημιουργία υφαντικής σχολής για τα φτωχά κορίτσια. Όρισε 12 κορίτσια να τρέφονται, να ντύνονται και να διδάσκονται για μία τριετία αφού είναι απόφοιτες του δημοτικού σχολείου.
Ύστερα από τον θάνατό της με θέληση της ιδίας η οποία γραφόταν στην διαθήκη της δόθηκαν διάφορα ποσά η μερίσματα μετοχών της, για την εκκλησίες και μοναστήρια για την κατασκευή και τη συντήρηση δρόμων και γεφυριών, για διόρθωση κοινών φρεάτων, για την συντήρηση δημοτικού σχολείου, όπως και για δημιουργία βιβλιοθήκης για το Πανεπιστήμιο Αθηνών και αγορά βιβλίων.
Όρισε επίσης να δίνονται κάθε χρόνο στο νοσοκομείο Χατζηκώνστα για τους άρρωστους με χρόνιους ή σοβαρές νόσους υπό τον όρο η αίθουσα να πάρει το όνομά της και ό,τι χρηματικό ποσό περισσεύει να δίνεται στους άπορους της πόλης .
ΡΩΞΑΝΔΡΑ ΒΑΓΙΑ
ΟΝΟΜΑ: Ρωξάνδρα Βάγια
ΚΑΤΑΓΩΓΗ: Η Ρωξάνδρα Βάγια καταγόταν από τα Γιάννενα
ΕΥΕΡΓΕΣΙΕΣ: Έκανε μεγάλες δωρεές οι κυριότερες από τις οποίες:
Μετοχές της δόθηκαν στα ελέη της πόλης και στον Εθνικό στόλο.
Τόκοι άλλων μετοχών της διατέθηκαν για την αγορά βιβλίων απόρων και μαθητών της Ζωσιμαίας.
Οι τόκοι Άλλα ποσά δόθηκαν για αγορά βιβλίων απόρων και επιμελών μαθητών.
Τέλος άφησε χρηματικό ποσό για προίκα φτωχών κοριτσιών από τα οποία κάθε χρόνο θα διάλεγε ένα ο διαχειριστής της περιουσίας της.
Κάποιες από τις ευεργεσίες σε θεματολογική κατάταξη
Σχολεία
Σχολές
Εκδόσεις
Ιδρύματα
Εκκλησίες
Οικονομία
Νοσοκομεία
Αθλητισμός
Γεφύρια
Δρόμοι
Βρύσες
Σχολεία
Σχολεία πόλεως Ιωαννίνων
1648: Επιφάνειος Σχολή Ιωαννίνων
Επιφάνιος Ηγούμενος (1568-1648)
(Διδάσκαλος: Μιχαήλ Μήτρος γνωστός ως Μελέτιος Γεωγράφος)
1676: Πρώτη Σχολή Ιωαννίνων, η μετέπειτα Μπαλαναία Σχολή
Γκιούμας Εμμανουήλ (1608-1688)
(Διδάσκαλοι: Μεθόδιος Ανθρακίτης, Βησσαρίων Μακρής, Γεώργιος Σουγδουρής, Αφοί Μπαλάνοι) t
1742: Μαρουτσαία Σχολή Ιωαννίνων
Λάμπρος και Σίμων Μαρούτσης
(Διδάσκαλος: Ευγένιος Βούλγαρης)
1805: Καπλάνειος Σχολή Ιωαννίνων
Ζώης Καπλάνης (1736-1806)
(Διδάσκαλος: Αθανάσιος Ψαλίδας)
1828: Ζωσιμαία Σχολή Ιωαννίνων
Αφοί Ζωσιμά (Νικόλαος Ζωσιμάς)
(Διδάσκαλοι-Διευθυντές: Γεώργιος Κρανάς, Αναστάσιος Σακελάριος, Παναγιώτης Αραβαντινός, Γεώργιος Καλούδης, Σούλης Χρίστος…)
1863: Ελισαβέτεια Παρθεναγωγεία
Ελισάβετ Καστρισόγια (σύζυγος Γεωργίου Καστριτσίου)
1891: Ελληνική Σχολή με Παρθεναγωγείο
Αγγελική Παπάζογλου Διαφάνειες: (Γιάννενα 13)
Εκτός της πόλεως των Ιωαννίνων, σχεδόν το κάθε χωριό της περιοχής είχε το σχολείο του. Παρά ταύτα κάποια σχολεία ήταν μεγαλύτερα. Τα σημαντικότερα από αυτά ήταν τα παρακάτω:
Περιοχή Ζαγορίου
1834: Σχολή Ελληνικών Μαθημάτων Μονοδενδρίου temp 20,21
Μάνθος και Γεώργιος Ριζάρης Διαφάνειες: (Ζαγόρι7,8)
1848: Σχολή Ελληνική Καπέσοβου
Κωνσταντίνος και Παύλος Πασχάλης
1878: Σχολή Ελληνική Άνω Σουδενών
Παναγιώτης Λαζαράς
1906: Καλλίνεια Σχολεία Πάπιγγου
Μιχαήλ Αναγνωστόπουλος η Ανάγνος
Περιοχή Μετσόβου
1759: Ελληνική Σχολή Μετσόβου
Στέργιος Στάνος
1850: Σχολείο Αρρένων και Θηλέων Μετσόβου(ημιτελές)
Μιχαήλ Τοσίτσας
1872: Σχολεία Μετσόβου και
(Μαλακάσι, Μηλιά, Κουτσούφλιανη, Βοτονόσι)
Γεώργιος Αβέρωφ
Περιοχή Β. Ηπείρου
1860: Αλληλοδιδακτικό Σχολείο (Λάμποβο)
Σχολεία (Λέκλι, Δέλβινο, Φιλιάτες, Χειμάρρα, Κάριανη, Κακόσι…)
Κωνσταντίνος Ζάππας
1883: Ελληνικό Γυμνάσιο Κορυτσάς
Ιωάννης Μπάγκας
Ευρύτερη Περιοχή
1842:2 Τοσιτσαίες Σχολές Αλεξανδρείας (Ελληνική, Αλληλοδιδακτική)
Μιχαήλ Τοσίτσας
1861 Παρθεναγωγεία Λαρίσσης, Μετσόβου
Παρθεναγωγεία Αλεξανδρείας
Μιχαήλ / Ελένη Τοσίτσα
1870: Ελληνικό και Δημοτικό Σχολείο Κοτορτσίου
Ιωάννης Λούλης
1872: Παρθεναγωγείον Ζίτσας
Δημήτριος Φιλίτης
1874: Ζωγράφειο Γυμνάσιο με Βιβλιοθήκη Κωνσταντινούπολης
Ζωγράφειο Παρθεναγωγείον Κωνσταντινούπολης
Ζωγράφειο Παρθεναγωγείον Κεστορατίου Β. Ηπείρου
Ζωγράφειο Παρθεναγωγείον Αργυροκάστρου Β. Ηπείρου
Χρηστάκης Ζωγράφος
1875: Ζάππεια Παρθεναγωγεία Κωνσταντινούπολης
Κωνσταντίνος Ζάππας
1885: Αβερώφεια (Δημοτικό, Γυμνάσιο / 2 Παρθεναγωγεία) Αλεξανδρείας
Γεώργιος Αβέρωφ
1895: Πλήθος Δημοτικών Σχολείων και Νηπιαγωγείων
Ίδρυμα Βασιλείου Μελά
Εκπαιδευτικά Ιδρύματα πόλεως Αθηνών
1837: Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία:
1846-1867:Αρσάκειο Παρθεναγωγείο-Εκπαιδευτήριο
Απόστολος Αρσάκης
1867: Τοσίτσειον Νηπιαγωγείον και Τοσίτσειον Παρθεναγωγείον
Μιχαήλ Τοσίτσας (Ελένη Τοσίτσα)
1839-1864: Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο
Μέρος (όσο διεσώθη) από το κληροδότημα Ιωάννη Δομπόλη
1840-1846:Αστεροσκοπείο
1843: Οφθαλμιατρείο
Γεώργιος Σίνας
1852-1898 Μετσόβειο Πολυτεχνείο
(Νικόλαος Στουρνάρας, Μιχαήλ Τοσίτσας, Γεώργιος Αβέρωφ)
1859: Ακαδημία Αθηνών
Σίμων Σίνας
1866-1889: Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο
Ελένη Τοσίτσα (δωρεά οικοπέδου)
1898:Δωρεά Αβερώφειας Πινακοθήκης Πολυτεχνείου (80 πίνακες)
Γεώργιος Αβέρωφ
Εκπαιδευτικές-Επαγγελματικές Σχολές
1844: Εκκλησιαστική Σχολή Αθηνών
Γεώργιος-Μάνθος Ριζάρης
1863: Ελισαβέτειο Παρθεναγωγείο με υφαντήριο,
Ελισάβετ Καστρισόγια (σύζυγος Γεωργίου Καστριτσίου)
1872: Ιερατική Σχολή Νήσου
Αββακούμ Παπούλης, Κληροδότημα Ιωάννου Λούλη, Χρηστάκης Ζωγράφος
1874: Ζωγράφεια Διδασκαλεία Κεστορατίου Β. Ηπείρου
Χρηστάκης Ζωγράφος
1876: Υφαντική Σχολή Λάμποβου Β. Ηπείρου
Γεωργική Σχολή Λαρίσσης, Ηπείρου
Κωνσταντίνος Ζάππας
1891: Υφαντική Σχολή Ιωαννίνων
Αγγελική Παπάζογλου
1898: Γεωργική Σχολή Λαρίσσης / Βιοτεχνική Σχολή Αλεξανδρείας
Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων
Σχολή Ναυτικών Δοκίμων (Θωρηκτό Αβέρωφ)
Γεώργιος Αβέρωφ
Ιδρύματα (Γηροκομεία - Ορφανοτροφεία κ.α.)
1828 Γηροκομείο Ιωαννίνων
Αφοί Ζωσιμάδες-Νικόλαος Ζωσιμάς
1842: Αμαλίειο Ορφανοτροφείο (ενίσχυση)
Γεώργιος και Σίμων Σίνας
1851: Γηροκομείο Μετσόβου
Τριαντάφυλλος Τσιομάγκας
1856: Ορφανοτροφείο Αθηνών
Γεώργιος - Αικατερίνη Χατζηκώνστα
1866: Οικοτροφείο Αθηνών
Ελένη Τοσίτσα
1869: Ορφανοτροφείο Ιωαννίνων
Γεώργιος Σταύρου
1878: Ορφανοτροφείο Μετσόβου
Γεώργιος Τούλης
1898: Αβερώφειο Εφηβείο Αθηνών
Γεώργιος Αβέρωφ
Εκκλησίες
(ανέγερση, ανακαίνιση, αποπεράτωση, εξωραϊσμός)
Εκκλησίες πόλεως Ιωαννίνων
1647: Κοίμηση της Θεοτόκου-Περίβλεπτος Ιωαννίνων (ανέγερση)
Επιφάνιος Ηγούμενος
1676: Άγιος Αθανάσιος, Μητρόπολη Ιωαννίνων (εξωραϊσμός) Κοίμηση της Θεοτόκου-Αρχιμανδρειό
Εμμανουήλ Γκιούμας, Γρηγόριος Παλιουρίτης
1828: Άγιος Αθανάσιος Ιωαννίνων (ανακαίνιση)
Αγία Μαρίνα Ιωαννίνων ( ανέγερση)
Κοίμηση της Θεοτόκου-Περίβλεπτος Ιωαννίνων
Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Νήσου Ιωαννίνων
Αφοί Ζωσιμάδες
1809: Αγία Μαρίνα Ιωαννίνων (ανακαίνιση - εξωραϊσμός) Γεώργιος Γοργόλης, Μάτζος Μπαλάνος
1837: Άγιος Νικόλαος Ιωαννίνων (ανέγερση, αποπεράτωση)
Αφοί Ζωσιμάδες- Γεώργιος Χατζηκώνστας
Προφήτης Ηλίας Καρδαμιτσίων Ιωαννίνων
(κληροδότημα Γεωργίου Χατζηκώνστα)
Άγιος Αθανάσιος Ιωαννίνων (εξωραϊσμός)
Γεώργιος Χατζηκώνστας, Μάτζος Μπαλάνος,
1872: Αγία Αικατερίνη Ιωαννίνων, Μετόχιον Μονής Σινά) (ανέγερση)
Αγγελική Παπάζογλου
Εκκλησίες περιοχής Ζαγορίου
1837: Άγιος Αθανάσιος Μονοδενδρίου (ανακαίνιση – εξωραϊσμός)
Μάνθος-Γεώργιος Ριζάρης
1658: Άγιος Γεώργιος Νεγάδων
Χατζή-Μάνθος Γκίνος
Εκκλησίες περιοχής Μετσόβου
Άγιος Γεώργιος Μετσόβου
Άγιος Δημήτριος Μετσόβου
Μονή Θεοτόκου Γκούρας
1898: Αγία Παρασκευή Μετσόβου (ανακαίνιση-εξωραϊσμός)
Γεώργιος Αβέρωφ, Μιχαήλ Τοσίτσας
1871: Ναός της Παναγίας Μετσόβου
Ανδρέας Φαρδής
Εκκλησίες περιοχής Αθηνών
1851: Άγιος Γεώργιος Αθηνών (συνδρομή ανέγερσης)
Γεώργιος Χατζηκώνστας
1853: Μητροπολιτικός Ναός Αθηνών
Γεώργιος και Σίμων Σίνας
Εκκλησίες άλλων περιοχών
1816: Ιερά Μονή Παλιουρής (εξωραϊσμός)
Γρηγόριος Παλιουρίτης
1842: Ιερός Ναός Ευαγγελιστρίας Αλεξανδρείας (ανέγερση)
Ιερός Ναός Ευαγγελιστρίας Καρδίτσας
Μιχαήλ Τοσίτσας
1848: Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου Σύρου(ανέγερση)
Σίμων Σίνας
1864: Ιερός Ναός Αγίας Τριάδος Βιέννης (ανέγερση)
Γεώργιος και Σίμων Σίνας
1869: Άγιος Νικόλαος Κεστορατίου (ανακαίνιση)
Χρηστάκης Ζωγράφος
Νοσοκομεία
1842: Ελληνικό Νοσοκομείο Αλεξανδρείας(Τοσίτσειο)
Μιχαήλ Τοσίτσας
1845 (χρον. Διαθήκης) Νοσοκομείο Ιωαννίνων
Γεώργιος Χατζηκώστας
(χρον. Διαθήκης) Νοσοκομείο Μεσολογγίου
Γεώργιος Χατζηκώστας
1885 Αβερώφειο Νοσοκομείο Αλεξανδρείας
Γεώργιος Αβέρωφ
1878-1896: Ενίσχυση Νοσοκομείου Ευαγγελισμός Αθηνών
Αφοί Τούληδες (Μέτσοβο)
Εκδόσεις-Τύπος –Διαφωτισμός του Ελληνικού έθνους
1797: Εκδοση έργων Ελληνικής Βιβλιοθήκης Κοραή
Αφοί Ζωσιμάδες
1839: Τυπογραφείο Αιγίνης και Αθηνών
Νεόφυτος Δούκας
1880: Ενίσχυση του Συλλόγου προς διάδοσιν Ελληνικών Γραμμάτων
Γεώργιος Αβέρωφ
Αθλητισμός
1870: Μέγαρο Ολυμπίων- Ζάππειο
Ευάγγελος και Κωνσταντίνος Ζάππας
1894: Ενίσχυση Πανελληνίου Γυμναστικού Συλλόγου
Χρηστάκης Ζωγράφου
1895:Αναμαρμάρωση Παναθηναϊκού Σταδίου
Γεώργιος Αβέρωφ
Εθνική Ανεξαρτησία - Εθνική Οικονομία
1817-1824: Μέλη Φιλικής Εταιρείας οι περισσότεροι, βοήθησαν οικονομικά την προπαρασκευή και διεξαγωγή του Αγώνα της Ανεξαρτησίας όταν δεν συμμετείχαν στον ένοπλο αγώνα π.χ όπως η περίπτωση του Ευάγγελου Ζάππα:
Μάνθος και Γεώργιος Ριζάρης
Αφοί Ζωσιμάδες
Μιχαήλ Τοσίτσας
Γεώργιος Χατζηκώνστας
Ευάγγελος Ζάππας
1835: Ίδρυση Εθνικής Τράπεζας
Γεώργιος Σταύρου, Γεώργιος Σίνας, Αφοί Ζωσιμάδες
1897: Δάνειο στο Ελληνικό κράτος που χαρίστηκε και
Δωρεά για τη διεξαγωγή του πόλεμου του 1897
Γεώργιος Αβέρωφ
Άλλα κοινωφελή έργα
Γέφυρες - Επισκευή δρόμων -Έργα ύδρευσης
1833: Έργα ύδρευσης πόλεως Κορυτσάς
Ιωάννης Μπάγκας
1863: Γέφυρα Λαγκάτσας
Επισκευή δρόμων
Αγγελική Παπάζογλου
1865: Γέφυρα μεταξύ Μπάγιας-Κουκουλίου
Αλέξιος Πλακίδας
1866: Γέφυρα Αράχθου, θέση Πλάκα
1870: Ενίσχυση για γέφυρα Αώου (Κόνιτσα)
Ιωάννης Λούλης
Γέφυρα Τρικάλων (θέση Μουργκάνη)
Νικόλαος Μουργκάνης
Γέφυρα Αώου(καλυμμένη από φράγμα ΔΕΗ)
Κύργιος Λιάρος
1872: Λιθόστρωση δρόμων
Κατασκευή βρυσών (Μέτσοβο)
Γεώργιος Αβέρωφ
Γέφυρα, Δρόμοι
(Ζαγόρι)