ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

[xylino spathi]

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ 2006

ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

Της Ειρήνης Καλπάκη
ΠΗΓΗ:www.geocities.com/eyenetgr/albanoi2.html - 88k

(ΔΩΣΤΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΗΓΕΣ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΗΚΑΝ)

Η κατάρρευση των ολοκληρωτικών καθεστώτων στην Ανατολική Ευρώπη διαμόρφωσε στην περιοχή μας μια εξαιρετικά περίπλοκη κατάσταση,αποτέλεσμα των γεωπολιτικών συμφερόντων των μεγάλων δυνάμεων, των ιστορικών εκκρεμοτήτων και της καθυστερημένης επίλυσης βασικών ζητημάτων πολιτικού μετασχηματισμού. Οι κοινωνίες της χερσονήσου του Αίμου, εκτός της Ελλάδας, είχαν υποχρεωθεί για αρκετές δεκαετίες να υποστούν τη σκληρή δικτατορία των κομμουνιστικών γραφειοκρατιών. «Επι πλέον η δεσποτική αντίληψη που κυριάρχησε, εξέφρασε τις περισσότερες φορές τις “ανάγκες” εθνικής ομογενοποίησης μέσω της βίαιης πολιτισμικής προσαρμογής των μειονοτήτων στις επιλογές των κυρίαρχων εθνών. Πολλές φορές η καταπίεση των εθνικών μειονοτήτων πήρε σκληρότερες μορφές απ’αυτές που είχαν εφεύρει τα προκομμουνιστικά καθεστώτα».[1]

Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν τα κύματα μετανάστευσης προς την Ελλάδα, τόσο Ελλήνων της Βορείου Ηπείρου όσο και Αλβανών. Οι εμπειρίες από το ολοκληρωτικό και μετακομμουνιστικό καθεστώς της Αλβανίας τους ανάγκασε να αναζητήσουν μια καλύτερη τύχη σε μια Ευρωπαϊκή χώρα με την οποία διατηρούσαν πολύ σημαντικούς δεσμούς από παλιά. Η Ιταλία, επίσης, δέχτηκε μεγάλο κύμα φυγάδων, και το υπερφορτωμένο πλοίο, το οποίο έγινε μέχρι και διαφημιστική αφίσα της Benetton, έγινε το σύμβολο μιας νέας εποχής. Οι λαοί της Αλβανίας εξέφρασαν μ’αυτό τον τρόπο τη μεγάλη αγανάκτησή τους για την καταπίεση που υπέστησαν όλα αυτά τα χρόνια. Η Ελλάδα έζησε πολύ έντονα το φαινόμενο αυτό με τη μαζική είσοδο δεκάδων χιλιάδων απελπισμένων Βορειοηπειρωτών και Αλβανών καταρχάς από το χειμώνα του 1990-91, όταν η τότε κυβέρνηση άνοιξε τα σύνορα της χώρας μας.

Η σύγχυση που δημιουργήθηκε στο εσωτερικό της χώρας σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο απασχολεί και διχάζει ακόμη και σήμερα τους Έλληνες, αφού δεν είχαν- και δυστυχώς ακόμη δεν απέκτησαν επαρκώς- την κατάλληλη υποδομή για τέτοιου είδους ραγδαίες κοινωνικές αλλαγές. Το μεγάλο πρόβλημα στη σημερινή Ελλάδα είναι η έλλειψη θεωρητικής συζήτησης για τα φαινόμενα του ευρύτερου χώρου μας. Συνήθως, η προσέγγιση των εθνικών ζητημάτων γίνεται είτε με τον παραδοσιακό επιφανειακό τρόπο, είτε με μηχανική αναπαραγωγή θεωρητικών μοντέλων.Με την παρατήρηση αυτή επισημαίνεται η βασική θεωρητική έλλειψη και η άμεση ανάγκη να αρχίσει η έρευνα για τα εθνικά ζητήματα με βάση την ιδιαίτερη ιστορική εμπειρία της περιοχής μας, που απέχει πολύ από την εμπειρία των παλιών αποικιοκρατικών χωρών, αλλά λαμβάνοντας υπόψη πολλά επιτυχημένα στοιχεία από τις μακρόχρονες εφαρμογές τους.

Το γεγονός ότι οι Βοειοηπειρώτες και οι Αλβανοί διέφυγαν από την ίδια χώρα, την ίδια χρονική στιγμή με τις ίδιες συνθήκες μετανάστευσης προς την Ελλάδα, σε συνδυασμό με την ανεπαρκή ή διαστρεβλωμένη, πολλές φορές, ενημέρωση των Ελλήνων, συντέλεσσε στο να ταυτιστούν στη συνείδηση των τελευταίων ως ίδιοι. Ευθύνη γι’αυτό φέρουν και οι κυβερνήσεις της Ελλάδας που «ταύτισαν τους Βορειοηπειρώτες με τους Αλβανούς οδηγώντας τους στα μονοπάτια της λαθρομετανάστευσης, ώστε να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους χωρίς δυνατότητες επιστροφής, όπως γίνονταν προπολεμικά».[2] Όσο αφορά, λοιπόν, στους Βορειοηπειρώτες πρόκειται για Ελληνικό πληθυσμό, που χρονολογείται στην περιοχή της Βορείου Ηπείρου εδώ και χιλιάδες χρόνια.

Σήμερα υπάρχουν, περίπου, 200.000 Έλληνες στη Β.Ήπειρο (Αγ.Σαράντα, Αργυρόκαστρο, Χειμάρρα, Κοριτσά, Πρεμετή και αλλού) και περίπου άλλοι 350.000 Βορειοηπειρώτες στην Ελλάδα. Το κενό που έχει αφήσει η Ελληνική παρουσία στη Β.Ήπειρο όλα αυτά τα χρόνια τους αποθαρρύνει τόσο να εξακολουθούν να ζουν εκεί όσο και να θέλουν να ξαναγυρίσουν με την ελπίδα καλυτέρευσης της διαβίωσής τους. Κάποια χαρακτηριστικά παραδείγματα των συνθηκών που επικρατούν στη Β.Ήπειρο είναι :Έργα υποδομής είναι ελάχιστα και κάποια που είχαν προγραμματιστεί να κατασκευαστούν σταμάτησαν. Κανένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα για ανάπτυξη της Ν.Αλβανίας δεν προχωράει, κυρίως λόγω της ελληνικής αδιαφορίας. Οι δάσκαλοι και η ελληνική εκπαίδευση έχουν εγκαταλειφθεί στην τύχη τους, χωρίς σχολικά κτίρια και βιβλία, την ίδια στιγμή που το Αλβανικό κράτος διεκδικεί Αλβανικά σχολεία στην Ελλάδα- κάτι για το οποίο θα γίνει λόγος παρακάτω. Η ελληνική εκπαίδευση εκεί έχει παραχωρηθεί ουσιαστικά στο Ίδρυμα «Σόρος» που ιδρύει σχολεία πολιτιστικά κέντρα κλπ. Επίσης, οι Ελλαδίτες και Βορειοηπειρώτες επιχειρηματίες δεν έχουν προστασία και κίνητρα οικονομικής ανάπτυξης.

Στο πολιτικό-κοινωνικό περιβάλλον, από το οποίο έρχονται οι Βορειοηπειρώτες, πρέπει να προστεθεί ότι από το Νοέμβριο του 1944 αναγκάστηκαν να υποστούν το καθεστώς του Εμβέρ Χότζα. «Τότε άρχισε ένα κύμα διωγμών κατά των Ελλήνων που θεωρήθηκαν αστοί ή αυτών που αντιτάχθηκαν στο ολοκληρωτικό καθεστώς. Για δεκάδες χρόνια ο τρόμος σκέπαζε τις ελληνικές περιοχές της Αλβανίας με εκατοντάδες εκτελέσεις και χιλιάδες πολιτκούς κρατουμένους. Το καθεστώς προσπάθησε να πειθαναγκάσει τις ελληνικές κοινότητες και μέσα από ένα απόλυτα υποταγμένο εκπαιδευτικό σύστημα».[3]

Είναι πολύ συμαντικό, λοιπόν, να γνωρίζουμε το περιβάλλον και τις συνθήκες διαβίωσης των Β.Ηπειρωτών και Αλβανών, αφού αυτά αποτελούν τα κληροδοτήματα, τα εφόδια και τα «όπλα» με τα οποία εισήλθαν στην Ελληνική κοινωνία. Όσο αφορά στον πληθυσμό των Αλβανών, αυτός αποτελεί το 65% των αλλοδαπών μεταναστών στην Ελλάδα. Γενικά, είναι δύσκολο να υπάρξει ακριβής αριθμός γιατί πολλοί διαμένουν ή/και εργάζονται παράνομα στη χώρα. Χαρακτηριστικό είναι ότι το 1991 το σύνολο των αλλοδαπών υπολογίζονταν γύρω στις 167.276, αποτελούσε δηλαδή το 1,6% του πληθυσμού της Ελλάδας, ενώ το 2001 : 797.093, δηλαδή το 7,97% του πληθυσμού. Αυτό σημαίνει ότι μέσα σε 10 χρόνια ο αριθμός τους πενταπλασιάστηκε. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία της EUROSTAT, την περιόδο 1999-2001, 241.561 Αλβανοί υπέβαλαν αίτηση για Λευκή κάρτα, από τους 371.641 αλλοδαπούς της χώρας. Υπολογίζονται περίπου 243.033 Αλβανοί ότι είναι ασφαλισμένοι στο ΙΚΑ.

Η εικόνα των αριθμών δείχνει τις ραγδαίες εξελίξεις στις οποίες έπρεπε να ανταποκριθεί η Ελλάδα ξαφνικά, μια χώρα που παραδοσιακά, ειδιαίτερα τις δεκαετίες ’50-’60 είχε εξαγωγή μεταναστών και δεν ήταν συνηθισμένη στην παρουσία του «αλλοδαπού». Άλλα στατιστικά στοιχεία καταγράφουν ότι στις ηλικίες 25-49 οι Έλληνες που συμμετέχουν σε κάποια δουλεία αποτελούν το 81,5% του πληθυσμού, ενώ οι αλλοδαποί το 80,3%. Αυτοί που δε συμμετέχουν, στους Έλληνες αντιστοιχεί το 11% ενώ στους αλλοδαπούς το 10,71. Στις ηλικίες 55-64 ενεργοί εργασιακά Έλληνες είναι το 55,1%, ενώ αλλοδαποί το 67,84%. Στην ίδια κατηγορία οι Έλληνες που δεν συμμετέχουν σε κάποια δουλειά είναι το 5,1% και αλλοδαποί το 9,1%.[4] Το γεγονός ότι τα ποσοστά αυτά είναι πολύ κοντά σε όλες τις κατηγορίες μπορεί να δικαιολόγει εν μέρει μεγάλη μερίδα των Ελλήνων που διαμαρτύρονται ότι οι αλλοδαποί έχουν καταλάβει πολλές από τις δουλειές που προορίζονται για τους Έλληνες, αν και η πραγματικότητα πολλές φορές δείχνει ότι κάποιες συγκεκριμένες δουλειές δεν είναι προτιμητέες από τους Έληνες αφήνοντας έτσι ένα κενό προς εκμετάλλευση.

Το θέμα ή το πρόβλημα των μεταναστών στην υπόλοιπη Ευρώπη δεν είναι καινούριο. Γι’αυτό έχουν γίνει μελέτες και έρευνες πάνω στις συνθήκες που ευνόησαν τη μετανάστευση, στην ανεκτικότητα των λαών που δέχτηκαν αυτούς τους πληθυσμούς, καθώς και στις προτάσεις και προσπάθειες ομαλής συμβίωσης αυτών των εθνοτήτων, οι οποίες δε σταματούν, βέβαια, ποτέ. Ο καθηγητής του πανεπιστημίου της Ουψάλα, Μασούντ Καμάλι, υποστηρίζει ότι η μετανάστευση είναι ένα πολυδιάστατο φαινόμενο και η αύξησή της συνδέθηκε με τη διαδικασία της παγκοσμιοποίησης : « Η Ευρώπη απέκτησε πλέον εχθρούς, τους μουσουλμάνους ή τους φτωχούς που συνεχίζουν να έρχονται διότι το παγκόσμιο σύστημα που δημιουργείται, και οδηγεί στη φτώχια πολλούς, συμβαίνει διότι υποστηρίζουμε διεφθαρμένα καθεστώτα΄ έτσι θα συνεχίσουν να έρχονται μετανάστες στην Ευρώπη και θα συνεχίσουμε να τους θεωρούμε ξένους. Για τους Ευρωπαίους ο κόσμος χωρίζεται σε μας και στους ξένους».[5]

Αυτή η άποψη σε συνδυασμό με την παραπάνω παρατήρηση για το εργασιακό, έρχονται σε κάποια αντίφαση με το περιεχόμενο της άποψης της υφυπουργού Δικαιοσύνης της Σουηδίας, Μπάρμπρα Χόλμπεργκ,που, όμως, από ότι φάνηκε ισχύει, ότι δηλαδή : «Οι Ευρωπαϊκές χώρες, παρά το υψηλό ποσοστό ανεργίας που έχουν μερικές από αυτές, χρειάζονται και θα συνεχίσουν να χρειάζονται μετανάστες».[6] Άλωστε, καθώς ο πληθυσμός της Ευρώπης, συνεπώς και ο εργατικά δραστήριος πληθυσμός της, γερνάει, οι μετανάστες θεωρούνται απαραίτητοι για την ανάπτυξη της οικονομίας μιας χώρας. Πάνω από 180 εκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο είναι μετανάστες και αυτή η κινητικότητα είναι μεγαλύτερη από ότι 20 χρόνια πριν. Όλα αυτά τα γεγονότα καθιστούν άμεση την ανάγκη καθιέρωσης μιας κοινής μεταναστευτικής πολιτικής στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Κοινό μέλημα αποτελεί καταρχήν ο ρατσισμός στην εργασία, μια πραγματικότητα σε πολλές χώρες. Είναι ζωτικής σημασίας, λοιπόν, να υπάρχουν ισότιμες ευκαιρίες και νομική προστασία για όλους τους εργαζομένους. Για την ανάδειξη και την επίλυση προβλημάτων τέτοιας φύσης, είναι απαραίτητος ο διάλογος ανάμεσα στους πολίτες και στις κοινότητες, όπως υποστηρίζει ο Γενς Όρμπακ, υπουργός στη Σουηδία για τη Δημοκρατία, την Ισότητα και την Ένταξη- ένα υπουργείο που για την Ελλάδα ακούγεται, αν μη τι άλλο, πολύ «προχωρημένο».

Έχει ενδιαφέρον να παρακολουθήσουμε την πορεία κάποιων Ευρωπαϊκών παραδειγμάτων στο θέμα της μετανάστευσης. Όταν το 1948 έφτασαν στη Βρετανία 500 μετανάστες από τη Τζαμάικα, δεν υπήρχε νόμος κατά των φυλετικών διακρίσεων. Βρήκαν εύκολα δουλειά, όπου δηλαδή ήταν απαραίτητοι, όχι όμως και στέγη. Οι αγγελίες για ενοικίαση δωματιών έλεγαν «Δεν γίνονται δεκτοί Ιρλανδοί, μαύροι και σκυλιά». Η Βρετανία ήταν από τις πρώτες χώρες που απέκτησαν επιτροπή για φυλετική ισότητα. Ο καθηγητής Μασούντ Καμάλι παρατηρεί : «Στο θέμα της κοινονικής ένταξης των μεταναστών, η Βρετανία είναι πιο προωθημένη ακόμη και σε σύγκριση με τη Σουηδία, διότι έχει μακρόχρονη εμπειρία, καλύτερη νομοθεσία και άρχισε να συζητά τα προβλήματα νωρίτερα. Διακρίσεις υπάρχουν αλλά επειδή ο νόμος είναι αυστηρός, δεν είναι προφανείς».[7] Τα μαθήματα αγωγής του πολίτη είναι πλέον υποχρεωτικά σε όλα τα δημόσια σχολεία της Βρετανίας και από το 2000 ισχύει υποχρεωτικά για όσους γίνονται Βρετανοί υπήκοοι, ο όρκος πίστης. Η γνώση της γλώσσας, των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων του πολίτη διευκολύνουν την ένταξη.

Και στη Σουηδία στόχος τους είναι η ένταξη με ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις, όπως υποστηρίζει ο υπουργός Γενς Όρμπακ, αλλά παραδέχεται ότι υπάρχουν θεσμικές διακρίσεις που πρέπει να καταπολεμηθούν. Η Γαλλία συμβαίνει να έχει από τα υψηλότερα ποσοστά πολιτών που αυτοχαρακτηρίζονυαι ρατσιστές στη Ευρώπη. Το ακροδεξιό, ξενοφοβικό Εθνικό Μέτωπο, του Ζαν Μαρί Λεπέν, ξεπέρασε, στις τελευταίες προεδρικές εκλογές, τους Σοσιαλιστές και πέρασε στο δεύτερο γύρο. Από τα τέλη της δεκαετίας του ’90 η καταπολέμηση των διακρίσεων έχει γίνει κεντρικός στόχος της κυβερνητικής πολιτικής. Με τη δημιουργία ειδικών επιτροπών όπου καταφεύγουν θύματα διακρίσεων, έγινε μεγάλο βήμα στη Γαλλία. Επίσης, έχει ιδρυθεί εδώ και χρόνια Επιτροπή για την Ισότητα, παρόμοια με της Βρετανίας. Ακόμη υπάρχουν πολλά προγράμματα για την προώθηση της ιδέας της πολιτισμικής διαφορετικότητας στο χώρο απασχόλησης. Βέβαια, τέτοιες εντυπωσιακές πολιτικές εύκολα απομυθοποιούνται όταν δημιουργούνται βίαια φυλετικά ξεσπάσματα σε μια χώρα, όπως τη Γαλλία, αποδεικνύοντας κενά στην εφαρμογή και στην αποτελεσματοκότητά τους- στοιχεία που η «νεοσύστατη» ελληνική πολιτκή σε τέτοια θέματα θα πρέπει επίσης να λάβει υπόψη.

Αυτές οι χώρες παρά τα λάθη του παρελθόντος-και του παρόντος- έχουν αναπτύξει μια πλούσια θεωρητική υποδομή μέσα από τη μακρόχρονη εμπειρία τους στο θέμα της μετανάστευσης, γεγονός, βέβαια,που τους βοηθά να έχουν και μια οργανωμένη θεσμική υποδομή για την ένταξη των πληθυσμών αυτών στην κοινωνία τους. Οι ελλείψεις τέτοιων θεσμών έχουν εμπράκτως καταστήσει, και στην Ελλάδα, σαφές ότι είναι επικίνδυνο μια μερίδα του πληθυσμού να αισθάνεται αποκλεισμένη. Οι διακρίσεις προκαλούν το θυμό δημιουργώντας συναισθήματα κατωτερότητας όταν κάποιος δεν μπορεί να βρει δουλειά- και συνεπώς είναι φτωχός- συναισθήματα που πολλές φορές εκφράζονται βίαια μέσα από μια αντίδραση ενάντια στο ευκατάστατο κατεστημένο, μέρος του οποίου γνωρίζουν ότι δεν μπορούν να γίνουν. Κατά συνέπεια, μερικοί από αυτούς τους ανθρώπους γίνονται έρμαια ριζοσπαστικών οργανώσεων αναπτύσσοντας εγκληματικές ενέργειες, αφού ως αποκλεισμένοι της κοινωνίας νιώθουν εχθροί της.

Η Ελλάδα έχει υποστεί πολλές φορές τα χτυπήματα τέτοιας συμπεριφοράς από μετανάστες από την Αλβανία. Η τεράστια διαφορά της ελληνικής καπιταλιστικής κουλτούρας συγκριτικά με το κομμουνιστικό καθεστώς της Αλβανίας, από τη μια, και η ξενοφοβική συμπεριφορά των Ελλήνων από την άλλη, προκαλούν αλλά και δικαιολογούν αυτά τα περιστατικά. Όλα αυτά σε συνδυασμό με το ελλειπές και ανεπαρκές θεσμικό και νομοθετικό πλαίσιο, έσπειραν πολλές φορές τον πανικό στην ελληνική κοινωνία ενισχύοντας εθνικιστικές και ρατσιστικές τάσεις από τη μεριά των Ελλήνων, και τουλάχιστον επιθετικές από τη μεριά των Αλβανών. Σ’αυτό το σημείο, πρέπει να αναφερθεί και ο ρόλος των ΜΜΕ. Πολλές φορές συμπράττουν στη δημιουργία στερεοτύπων παράγοντας και αναπαράγοντας εικόνες που σοκάρουν και δηλώσεις που τρομοκρατούν. Δεν είναι λίγες οι αναφορές πολιτών για «στημένα» ρεπορτάζ που θέλουν να φέρουν τους Αλβανούς ως δράστες μιας εγκληματικής ενέργειας. Και δεν είναι λίγες οι φορές που οι Αλβανοί ταυτίζονται με τους Βορειοηπειρώτες σε τέτοιες περιπτώσεις, κάτι που αποτελεί τραγική ειρωνία για τους τελευταίους που υπέστησαν τόσα δεινά ως Έλληνες στην Αλβανία. Βέβαια, η παραπάνω παρατήρηση μπορεί να ενέχει την υπόνοια ότι οι Αλβανοί είναι πάντα κάτι «κακό», οπότε είναι φυσικά άδικο και για τους Βορειοηπειρώτες να ταυτίζονται με αυτό. Η ευθύνη των ΜΜΕ, λοιπόν, είναι βαριά αφού, ως γνωστό, διαμορφώνουν συνειδήσεις και αντιλήψεις για συγκεκριμένα θέματα.

Η πολιτεία και τα ΜΜΕ οφείλουν να μελετήσουν τα παραδείγματα άλλων Ευρωπαϊκών χωρών για να υιοθετήσουν και να απορρίψουν στοιχεία τους, όσο αφορά στη μεταναστευτική πολιτική, πριν δοκιμάσουν πιο οδυνηρές εμπειρίες. Βέβαια, μελετητές του χώρου παρατηρούν ότι υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στις χώρες και φαίνεται ότι έχουν διαμορφωθεί τέσσερα μοντέλα πολιτικής ενσωμάτωσης αυτών των πληθυσμών. Η καθηγήτρια του πανεπιστημίου του Λιντς, Μύρια Γεωργίου, εξηγεί : «Το ένα μοντέλο που είναι κυρίαρχο σε χώρες όπως η Βρετανία, η Ολλανδία και άλλες σκανδιναβικές χώρες, είναι της ένταξης που θεωρεί ότι η διαφορετικότητα που φέρνουν οι μετανάστες είναι πολύ σημαντικό στοιχείο και εμπλουτίζει τον ιστό των χωρών στις οποίες εγκαθίστανται.Το δεύτερο μοντέλο είναι αυτό που θεωρεί ότι οι μετανάστες έχουν κάποια θετική συμβολή αλλά η συμβολή αυτή έχει να κάνει κυρίως με την οικονομική συνεισφορά, χαρακτηριστικό παράδειγμά του είναι η Γερμανία. Το τρίτο μοντέλο παντρεύει τα δύο προηγούμενα. Υπάρχει, από τη μια η συνειδητοποίηση ότι η μετανάστευση εμπλουτίζει τη χώρα, από την άλλη, μια πολιτική άρνηση να ενταχθούν οι μετανάστες και να θεωρηθούν σημαντικό μέρος αυτής της χώρας στο παρόν και στο μέλλον, όπως συμβαίνει στη Γαλλία».[8]

Το τέταρτο μοντέλο, σύμφωνα με τη δόκτωρ Γεωργίου, είναι αυτό της άρνησης της μετανάστευσης και παρουσιάζεται στις νέες χώρες μετανάστευσης, όπως είναι η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ισπανία. «Η εθνική ομοιογένεια είναι ακόμη μία κυρίαρχη ιδεολογία στις χώρες αυτές και οι μετανάστες θεωρούνται ξένο σώμα και πολλές φορές απειλή». Το γεγονός ότι οι ομάδες αυτές δεν είναι αποδεκτές από την κοινωνία έρχεται σε αντίφαση με το ότι θεωρούνται απαραίτητη συμβολή στην οικονομική ανάπτυξή της χώρας. Η αντίφαση αυτή ενέχει μελλοντικούς κινδύνους όπως σημειώνει η Έντα Γκέμι, που εργάζεται στο Κέντρο Επαγγελματικής Κατάρτισης της Αθήνας : «Το θέμα είναι πόσο ενταγμένοι είναι αυτοί οι μετανάστες και αν είναι αποφασισμένη η ελληνική πολιτεία να ενσωματώσει αυτούς τους ανθρώπους εδώ. Διότι μέχρι τώρα υπήρχε μία άτυπη ένταξη, άναρχη, αλλά από δω και πέρα θα πρέπει να μιλήσουν με τη δεύτερη γενιά μεταναστών. Αν δεν τεθούν οι όροι του παιχνιδιού, θα δημιουργηθούν πολλά κοινωνικά προβλήματα στο μέλλον. Διότι ειδικά για τη δεύτερη γενιά υπάρχει ένα σοβαρό πρόβλημα, ότι δεν έχουν άλλη κοινωνική αναφορά εκτός από την ελληνική»[9]

Η σοβαρότητα της κατάστασης πρέπει να εκτιμηθεί και σε σχέση με τις κινήσεις της Αλβανικής πολιτικής πλευράς για το Αλβανικό ζήτημα στην Ελλάδα. Σύμφωνα με την αλβανική εφημερίδα «Republika»(2001), ο σύλλογος «Αλβανοί της Θεσσαλονίκης» προσπαθεί για άνοιγμα και λειτουργία φροντιστηρίων της αλβανικής γλώσσας. Σε άλλες πόλεις αλβανικά σχολεία ανοίγουν χωρίς άδεια από το κράτος και διεκδικούν την αναγνώρισή τους ή ξεχωριστές τάξεις για Αλβανούς μαθητές σε ελληνικά σχολεία. Ο Αλβανός πρόεδρος Ρετζέπ Μεϊντάνι δήλωσε στις 4/5/2001 στην εφημερίδα «Koha Jone», ότι «το ελληνικό κράτος θα πρέπει να ενδιαφέρεται περισσότερο για την εκπαίδευση των παιδιών των Αλβανών μεταναστών για τη μητρική γλώσσα, κουλτούρα, και ιστορία της χώρας προέλευσης». Ζητάει μειονοτικα δικαιώματα για μετανάστες που πολλοί από αυτούς εισήλθαν παράνομα στη χώρα. Ο νόμος δίνει δικαίωμα πράσινης κάρτας μονίμου διαμονής σε μετανάστες που έχουν συμπληρώσει ένα χρόνο παραμονής, ανεξάρτητα αν εισήλθαν παρανόμως, αν έχουν εργασία ή γνωρίζουν ελληνικά. Το υπουργείο Εσωτερικών το 2001 εξέδωσε εγκύκλιο προς τα ασφαλιστικά ταμεία που δίνει δυνατότητα αγοράς ενός χρόνου παρουσίας στη χώρα, μέσω της αγοράς 250 ενσήμων. Ακόμη, όπου ο μετανάστης διαμένει σε μικρό δήμο ή κοινότητα (κάτω των 20.000κατοίκων), το Δημοτικό ή Κοινοτικό Συμβούλιο μπορεί να εκδόσει απόφαση που θα αποδεικνύει την παραμονή.

Πολιτικές πρωτοβουλίες σαν κι αυτές δε δείχνουν μια μελετημένη και οργανωμένη αξιολόγηση της κατάστασης με επιθυμητά αποτελέσματα σε βάθος χρόνου. Φαίνονται να εξυπηρετούν βραχυπρόθεσμους στόχους, με αποτέλεσμα να νομιμοποιούν το αδίκημα της λαθρομετανάστευσης και να αυξάνουν απλώς τον αριθμό των ψηφοφόρων. Είναι απαραίτητο να τεθεί ένα όριο στον αριθμό των μεταναστών που εισέρχονται στη χώρα, όταν ο μέσος όρος της ΕΕ είναι 3% ενώ στην Ελλάδα υπερβαίνει το 11%. Σημαντική παράμετρος του θέματος αποτελεί και το αν είναι επιθυμητό το ενδεχόμενο θεσμοθέτησης Αλβανικής μειονότητας, που διεκδικεί η Αλβανική μεριά, με ανάλογες φυσικά εξελίξεις σε βάθος χρόνου, τόσο στο εσωτερικό της χώρας, όσο και στις σχέσεις μας με τη γειτονική χώρα. Σ’αυτό το σημείο θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη η δήλωση του Φάτος Νάνο, ότι «σε 5 ή 10 χρόνια θα ορίζουμε εμείς την κυβέρνηση της Ελλάδας». Στοιχεία σαν κι αυτά καθιστούν επιτακτική την ανάγκη μιας σοβαρής και υπεύθυνης πολιτικής για την ομαλή ενσωμάτωση των μεταναστών. Φυσικά, όπως όλα τα πράγματα που αφορούν την επιτυχή εξέλιξη, περνάνε μέσα από τη διαδικασία της παιδείας και της εκπαίδευσης. Έτσι, η επένδυση της ενσωμάτωσης πρέπει να γίνει κυρίως πάνω στη δεύτερη γενιά μεταναστών, οι οποίοι αποτελούν το μέλλον.

[i]Παράλληλα, θα πρέπει να εξετέσουμε το νομικό και κοινωνικό πλαίσιο που καλύπτει- ή δεν καλύπτει- τους Βορειοηπειρώτες. Ένα από τα ουσιαστικότερα αιτήματά τους προς την πολιτεία είναι η απόδοση Ελληνικής Ιθαγένειας. Οι προεκτάσεις αυτού του αιτήματος σημαίνουν ότι αυτοί αντιμετωπίζονται ως αλλοδαποί, ότι θίγεται έτσι η αξιοπρέπειά τους και περιθωριοποιούνται. Με επιστολή τους προς το Ελληνικό Κοινοβούλιο το Μάρτιο του 2005, Βορειοηπειρωτικές οργανώσεις, όπως η «Νεολαία Βορειοηπειρωτών», ζητούν ίσα δικαιώματα με τους υπόλοιπους Έλληνες πολίτες και ένα από αυτά είναι να εκλέγουν τους εκπροσώπους του κράτους. Επίσης, διεκδικούν τα επιδόματα που προβλέπει ο νόμος για τους πολύτεκνους, φοιτητές και ανάπηρους εφόσον είναι και αυτοί φορολογούμενοι πολίτες. Κάνουν εκτενή αναφορά στο θέμα του Ειδικού Δελτίου Ταυτότητας Ομογενούς (Ε.Δ.Τ.Ο) που όταν αυτό λήγει (μετά 10 έτη), συμβαίνει το ίδιο και για την άδεια ασκήσεως επαγγέλματος και απαιτούνται μεγάλα ποσά για την ανανέωσή του. Άλλο ενδεικτικό στοιχείο της κοινωνικής τους θέσης είναι ότι όταν αλλάζουν κατοικία, πρέπει να υποβάλλουν δικαιολογιτικά κάθε φορά στο Αστυνομικό Τμήμα Αλλοδαπών. Δεν έχουν δικαίωμα στράτευσης στην Ελλάδα.αλλά υποχρεούνται να υπηρετήσουν τη θητεία τους στην Αλβανία. (Δηλαδή σε ενδεχόμενη στρατιωτική σύρραξη με την Αλβανία, θα πολεμήσουν ενάντια στην Ελλάδα;) Φυσικά, δεν έχουν και ελληνικό διαβατήριο, η έλλειψη του οποίου δεν τους παρέχει τα προνόμια του Ευρωπαίου πολίτη.

Όλα αυτά προκαλούν τουλάχιστον απογοήτευση σ’ένα μέρος του Ελληνισμού που από τη μια προσπαθεί να διατηρηθεί ζωντανό στην περιοχή της Β.Ηπείρου, και από την άλλη να ενσωματωθεί στην ελληνική κοινωνία ως ισότιμο και νόμιμο μέλος της. Είναι λυπηρό πως η ελληνική νομοθεσία παρουσιάζεται ελαστική και ανεπαρκής στο θέμα των Αλβανών, αλλά τόσο αυστηρή και άδικη με τους Βορειοηπειρώτες. Εδώ τίθεται το ερώτημα αν σκοπεύει να τους εντάξει στην ελληνική πραγματικότητα ως αλλοδαπούς ή ως Έλληνες και ποια προγράμματα εκπαίδευσης ταιριάζει να παρακολουθήσουν.[/i] Στο θέμα της εκπαίδευσης των μεταναστών, πάντως, φαίνεται να γίνονται αισιόδοξα βήματα τα τελευταία χρόνια, που πολλές φορές, πέρα από την κρατική υποστήριξη, αν υπάρχει, η επιτυχία τους εξαρτάται από τη διάθεση και τη θέληση των ανθρώπων που εμπλέκονται. Υπάρχουν κάποιες αξιοθαύμαστες πρωτοβουλίες που, αν μη τι άλλο, φέρουν κοντά τους ανθρώπους για να συζητήσουν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, μέσα σε ένα πολιτισμένο περιβάλλον, όπως το Στέκι Μεταναστών στην Αθήνα, όπου παραδίδονται μαθήματα ελληνικών σε αλλοδαπούς. Τα μαθήματα, που διοργανώνει το Δίκτυο Κοινωνικής Υποστήριξης Προσφύγων και Μεταναστών, είναι δωρεάν και οι καθηγητές εθελοντές. Σήμερα υπάρχουν 35 ζωντανές κοινότητες και έχουν κατορθώσει να φτιάξουν, μέσω του Δικτύου, ένα ελληνικό φόρουμ μεταναστών. Κάτι τέτοιο σίγουρα ενθαρρύνει μια διαδραστική και διαπολιτισμική επικοινωνία παρέχοντας χρήσιμα συμπεράσματα για ένα αισιόδοξο μέλλον.

Ομοίως, και στη Θεσσαλονίκη, το Μακεδονικό Ινστιτούτο Εργασίας παραχωρεί αίθουσες για μαθήματα ελληνικών που οργανώνει ο «Οδυσσέας». Εκεί συναντιούνται άνθρωποι ταλαιπωρημένοι, οι οποίοι εξακολουθούν να ταλαιπωρούνται διότι δεν έχουν εξασφαλισμένα τα προς το ζην. Είναι απογοητευμένοι από την καθημερινότητα, αλλά έχουν θέληση να μάθουν. Παρά την επιτυχία του προγράμματος,όμως, δεν υπάρχει η απαιτούμενη στέγη με τους κατάλληλους χώρους και τα χρήματα για να δοθούν βιβλία στους μαθητές. Εκτός από την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας, ξεκίνησαν πρόσφατα και μαθήμτα ηλεκτρονικών υπολογιστών.

Μια πιο εξειδικευμένη περίπτωση είναι το Δίκτυο Μεταναστριών στην Αθήνα, που λειτουργεί από το 2004. Όπως αναφέρει η υπεύθυνη του Δικτύου, κα Δήμητρα Μάλλιου, «φέτος για πρώτη φορά μιλάνε για τη γυναίκα μετανάστρια. Σχεδόν κάθε μετανάστρια είναι κακοποιημένη, σωματικά, ψυχολογικά, οικονομικά και είναι παγιδευμένη στην παρανομία».[10] Το να νιώσει ότι μπορεί να βγει από μια οδυνηρή κατάσταση απαξίωσης το μέλος μιας κοινότητας, συντελλεί στο να δει τον εαυτό του ως σημαντικό κομμάτι της, να εκτιμήσει εαυτόν, και κατ’επέκταση, το κοινωνικό σύνολο.

Η Ολένα, 35 χρονών από τη Βουλγαρία, δε γνωρίζει γι’αυτό το δίκτυο. Ήρθε στην Ελλάδα μετά το διαζύγιό της, για ένα «καλύτερο αύριο». Δούλεψε σε «γραφείο συνοδών», όπου και γνώρισε το μελλοντικό της εργοδότη. Τώρα εργάζεται σε ιδιωτική εταιρεία ως υπάλληλος για εξωτερικές εργασίες.Αφού συμπλήρωσε τα απαραίτητα ένσημα μέσα σε ένα χρονικό διάστημα,κατάφερε να φέρει στη χώρα και το γιο της. Τα λόγια της είναι χαρακτηριστικά των καταστάσεων που αντιμετώπισε και πόσο αυτές διαμόρφωσαν μια σκληρή και αμυντική συμπεριφορά της : «Ναι, φυσικά και αντιμετώπισα-και συνεχίζω να αντιμετωπίζω- ρατσιστική στάση από τους άλλους. Το έχω συνηθίσει όμως. Έχω κουραστεί να τα σκέφτομαι και δε θέλω να αναφερθώ σε λεπτομέρειες. Αυτό που έκανα όμως, είναι να το εκμετελλεύομαι πλέον προς όφελός μου. Για παράδειγμα, όταν πάω σε μια δημόσια υπηρεσία και δεν καταλαβαίνω- ή κάνω πως δεν καταλαβαίνω- ζητάω τη βοήθεια άλλων να το κάνουν για μένα. Θέλει θράσσος για να επιβιώσεις».

Παράλληλα με τις ελληνικές πρωτοβουλιες, και οι ίδιοι οι μετανάστες έχουν ασχίσει να οργανώνονται. Το 1998 δημιουργήθηκε στη Θεσσαλονίκη αλβανικός σύλλογος, όπου συγκεντρώνονται και οργανώνουν διάφορες εκδηλώσεις. Σ’αυτό το πλαίσιο, γίνονται και μαθήματα αλβανικής γλώσσας σε παιδιά. Μια τέτοια πρωτοβουλία δίνει νέα ώθηση στο ζήτημα των αλλοδαπών. Έχοντας την αίσθηση ότι μπορούν να εκφραστούν ελεύθερα μεταξύ τους και με τρόπους που αυτοί επιλέγουν, μέσα από τον πολιτισμό, ανεβάζει το πνευματικό τους επίπεδο, διευρύνει τους ορίζοντές τους και προσαρμόζονται ή/και συμφιλιώνονται με το περιβάλλον τους.

Το δυναμικό παρόν της πολιτείας, όμως, φαίνεται μέσα από οργανωμένα προγράμματα, όπως το Πρόγραμμα Εκμάθησης Ελληνικής Γλώσσας ως Δεύτερης σε εργαζόμενους μετανάστες. Η ιδέα του είναι ότι η εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας αποτελεί βασικό παράγοντα που συντελλεί στην αποτελεσματική ένταξη των μεταναστών, στην ενίσχυση της απασχολησιμότητάς τους καις στη βελτίωση της θέσης εργασίας τους. Το πρόγραμμα έχει σχεδιαστεί και εποπτεύεται από τη Γενική Γραμματεία Εκπαίδευσης Ενηλίκων (Γ.Γ.Ε.Ε) του ΥΠΕΠΘ και υπλοποιείται από το Ινστιτούτο Διαρκούς Εκπαίδευσης Ενηλίκων (Ι.Δ.ΕΚ.Ε). Στόχοι του είναι να αναπτύξουν και να αξιοποίησουν οι εκπαιδευόμενοι δεξιότητες ώστε να ανταποκρίνονται στις επικοινωνιακές καταστάσεις της καθημερινής ζωής. Όσοι επιθυμούν μπορούν να αποκτήσουν πιστοποιητικό γλωσσομάθειας. Προβλέπεται λειτουργία 56 τμημάτων στην Αττική και 154 στους υπόλοιπους Νομούς. Τα μαθήματα και τα βιβλία είναι δωρεάν και στο τέλος των μαθημάτων χορηγείται βεβαίωση.

Επίσης, υπάρχει το πρόγραμμα Εκπαίδευσης στην ελληνική γλώσσα ενηλίκων μεταναστών και των αλλοδαπών συζύγων Ελλήνων υπηκόων. Υλοποιείται από το Κέντρο Εκπαίδευσης Ενηλίκων (ΚΕΕ) και εντάσσεται στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Εκπαίδευσης και Αρχικής Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΕΠΕΑΕΚ). Το ΕΠΕΑΕΚ συγχρηματοδοτείται από την ΕυρωπαΪκή Ένωση και το Ελληνικό Δημόσιο. Από το Σεπτέμβριο του 2004 έως σήμερα έχουν αναπτυχθεί 61 τμήματα και έχουν φοιτήσει 1074 εκπαιδευόμενοι. Πρόκειται να λειτουργήσουν 200 νέα τμήματα δυναμικότητας 15-20 ατόμων το καθένα. Το γεγονός ότι αυτά τα τμήματα αυξάνουν τη δυναμική τους σημαίνει ότι υπάρχει η ανάλογη ανταπόκριση ανθρώπων που θέλουν να βγουν από το περιθώριο.

Η νέα κοινωνική πραγματικότητα έφερε αλλαγές στη δομή του εκπαιδευτικού συστήματος στα σχολεία. Δημιουργήθηκαν νέες ορολογίες και συνθήκες, για τις οποίες δε φαίνεται να είναι επαρκώς ενήμεροι τόσο μερικοί από τους εκπαιδευτικούς, όσο και από τους γονείς. Ένας ενδιαφέρον- και εντυπωσιακός για τα μέχρι τώρα ελληνικά δεδομένα- θεσμός που ισχύει από το 1996, είναι αυτός των διαπολιτισμικών σχολείων. Από τότε λειτουργούν 26 σε όλη την Ελλάδα- στην περιοχή της Θεσσαλονίκης υπάρχουν 6 Δημοτικά, 2 Γυμνάσια και 1 Λύκειο. Στόχος των διαπολιτισμικών σχολείων είναι η αντιμετώπιση των εκπαιδευτικών αναγκών των ομάδων με ιδιαιτερότητες κοινωνικές, πολιτισμικές ή θρησκευτικές. Εφαρμόζονται τα προγράμματα των αντίστοιχων δημσίων σχολείων, προσαρμοσμένα στις παραπάνω ιδιαίτερες ανάγκες των μαθητών.Αυξάνονται συνεχώς και εγγυώνται ισότητα των ευκαιριών για όλους χωρίς διακρίσεις διαποτίζοντας το ελληνικό σύστημα με σύγχρονες παιδαγωγικές αντιλήψεις. Για να χαρακτηριστεί ένα σχολείο διαπολιτισμικό πρέπει ο αριθμός παλιννοστούντων ή/και αλλοδαπών μαθητών να πλησιάζει το 45% του συνολικού αριθμού. Οι εκπαιδευτικοί επιμορφώνονται και επιλέγονται με κριτήρια τις γνώσεις τους στη διαπολιτισμική εκπαίδευση και στη διαδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης ή ξένης γλώσσας.

Η διαπολιτισμική εκπαίδευση δε σχετίζεται με τα περιεχόμενα των μαθημάτων, αλλά περισσότεrο με τον τρόπο διδασκαλίας. Συνεισφέρει στην κοινωνική μάθηση, η οποία συνεχίζεται σε όλη τη ζωή και αποτελεί μια γενική στάση προς τους άλλους. Η επιτυχία της εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από τη στάση και τη διδακτική μεθοδολογία του εκπαιδευτικού. Οι τέσσερις βασικές αρχές της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης αποτελούν ταυτόχρονα μια παιδαγωγική και ηθική στάση :

Σεβασμός προς κάθε άλλον άνθρωπο, ανεξάρτητα αν είναι αλλοδαπός, γυναίκα ή παιδί.
Η διαφορετικότητα κάθε ανθρώπου είναι ένα μήνυμα που βοηθάει στην αντιμετώπιση στερότυπων σκέψεων και άρα την καταπολέμηση προκαταλήψεων. Ένα από τα στοιχεία της διαφορετικότητας είναι και η πολιτισμική ταυτότητα.
Η αλλαγή οπτικών, δηλαδή το να προσπαθεί κανείς να υιοθετήσει την οπτική που έχει οάλλος για τον κόσμο, προκαλεί ενδιαφέρον για άλλους ανθρώπους και επιδρά ενισχυτικά στην απόκτηση ευελιξίας, στοιχείο σημαντικό στη συνύπαρξη των ανθρώπων σε όλες τις κοινωνικές εκφάνσεις και ιδιαίτερα στον εργασιακό χώρο.
Συνεργασία και επίλυση συγκρούσεων θωρούνται σημαντική συνεισφορά στην εκπαίδευση για την ειρήνη και την αντιμετώπιση και επίλυση προσωπικών και πολιτισμικών συγκρούσεων.[11]
Όλη αυτή η φιλοσοφία, βέβαια, θα πρέπει να διαποτίσει όλο το φάσμα του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, αφού πλέον η εικόνα των διαπολιτισμικών τάξεων υπάρχει σε κάθε ελληνικό σχολείο. Είναι απαραίτητο να γίνει συνείδηση αυτή η πραγματικότητα σε εκπαιδευτικούς και εκπαιδευόμενους στη σχολική κοινωνία, που διαμορφώνει το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον.

Για την αποτελεσματική εκπαίδευση παλιννοστούντων και αλλοδαπών, για να ενταχθούν ομαλά και ισόρροπα στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, διαμορφώθηκε ένα ευέλικτο σχήμα θεσμικής και διδακτικής παρέμβασης που επιτρέπει στο Σύλλογο διδασκόντων Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, αφού σταθμίσει τις εκπαιδευτικές ανάγκες των μαθητών, να επιλέξει το σχήμα που μπορεί να λειτουργήσει ουσιαστικά και αποδοτικά.[12] Αυτό έχει την εξής μορφή: 1) Τάξη Υποδοχής 1, 2) Τάξη Υποδοχής 2, 3) Φροντιστηριακό Τμήμα, 4) Διευρυμένο Ωράριο. Το πρώτο και δεύτερο σχήμα, που εντάσσεται στο ωρολόγιο πρόγραμμα του σχολείου, εφαρμόζεται εντατικό πρόγραμμα εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας ως δεύτερης ξένης γλώσσας. Το τρίτο παρακολουθούν μαθητές-εκτός σχολικού ωραρίου- που δε φοίτησαν στα προηγούμενα και αντιμετωπίζουν γλωσσικές δυσκολίες.

Οι εκπαιδευτικοί παρακολουθούν σχετικά σεμινάρια και μπορεί να είναι Έλληνες ή αλλοδαποί που γνωρίζουν καλά την ελληνική γλώσσα ή τη γλώσσα προέλευσης. Ο Σχολικός Σύμβουλος έχει ευθύνη της επιστημονικής και εκπαιδευτικής καθοδήγησης των εκπαιδευτικών. Στο τέλος του κύκλου μαθημάτων συντάσσεται έκθεση από τους εκπαιδευτκούς για τα αποτελέσματα, οι Σχολικοί Σύμβουλοι τα αποδελτιώνουν, κωδικοποιούν τα προβλήματα και κάνουν προτάσεις υποβάλλοντας σχετική έκθεση στο ΥΠΕΠΘ και το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Σήμερα λειτουργούν 400 Τάξεις Υποδοχής και 500 Φροντιστηριακά Τμήματα. Η παραπάνω διαδικασία, που περιγράφηκε δείχνει να ανοίγει ένα δρόμο επικοινωνίας των προβλημάτων που διαφαίνονται μέσα στις διαπολιτισμικές σχολικές κοινότητες.

Η καθημερινή σχολική πραγματικότητα, όμως, δε δείχνει πάντα ή τόσο καλά οργανωμένη. Μετά από επικοινωνία με δασκάλους Δημοτικών σχολείων, ελάχιστοι φαίνονται επαρκώς ενημερωμένοι για τα παραπάνω προγράμματα ενσωμάτωσης των παιδιών των μεταναστών. Επίσης, όλοι συμφωνούν ότι δεν υπάρχουν αρκετά επιμορφωτικά σεμινάρια για διαπολιτισμικά θέματα. Έτσι, ο καθένας εμπειρικά κυρίως, προσπαθεί να αντιμετωπίσει τις καταστάσεις συγκρούσεων των μαθητών που πολλές φορές προκύπτουν. «Πολλοί Έλληνες μαθητές φωνάζουν ‘Αλβανε’ κάποιο μαθητή που κατάγεται από την Αλβανία ή ακόμη τη Β.Ήπειρο. Εγώ, αυτό που προσπαθώ να κάνω, είναι να τους δώσω να καταλάβουν ότι η λέξη ‘Αλβανός’ δεν είναι βρισιά, προσέχοντας να μην προσβάλω κάποιον», μας λέει δασκάλα του 8ου Δημοτικού Νεαπόλεως. Συμπεριφορές, σαν κι αυτή, συμβαίνουν συχνά στα σχολεία με αποτέλεσμα οι μαθητές που δέχονται τα υβριστικά λόγια να περιθωριοποιούνται και να αναπτύσσουν επιθετικές ενέργειες. «Μια μέρα μετά το σχολείο, ο Α. και ο Ε. –παιδιά από την Αλβανία- περίμεναν στη γωνία να χτυπήσουν Έλληνες συμμαθητές τους», εξομολογείται η ίδια δασκάλα. Μετά από συζήτηση με κάποιους μαθητές του ίδιου σχολείου, προκύπτει ότι υπάρχει έντονη επιθετικότητα- είτε λεκτική είτε σωματική- ανάμεσα σε Έλληνες και Αλβανικής καταγωγής μαθητές, οι οποίοι, βέβαια, δεν μπορούν ακόμη να συνειδητοποιήσουν τη βαρύτητα των λόγων και των πράξεών τους.

Τέτοιες τρομακτικές περιπτώσεις προμηνύουν δυσάρεστα γεγονότα στο μέλλον για την κοινωνία που ζούμε κι αυτό είναι κάτι που πρέπει επιτέλους να συνειδητοποιήσουν, όχι μόνο η πολιτεία, αλλά και οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς. Οι τελευταίοι, μάλιστα, έχουν ίσως τη μεγαλύτερη ευθύνη γι’αυτές τις συμπεριφορές, αφού τα παιδιά τους αντανακλούν τη δική τους νοοτροπία, προκαταλήψεις και συμπεριφορές. Μια πιο αισιόδοξη προοπτική παρουσιάζει ένας δάσκαλος του 10ου Δημοτικού Πολίχνης : «Στο σχολείο μας έχουμε παιδιά από την Αλβανία , την Τσεχία, τη Σουηδία, και την Αρμενία και παρ’όλα αυτά δε φαίνεται να ξεχωρίζει κάποια αρνητική συμπεριφορά. Πιο πολύ σαν παιχνίδι το βλέπουν το να αναφέρονται στην καταγωγή του άλλου». Παρατήρηση που αποδεικνύει την παιδεία που έχουν πάρει τα συγκεκριμένα παιδιά από το σπίτι τους.

Μια ακόμη αισιόδοξη εικόνα παρουσιάζει ο διευθυντής του Διαπολιτισμικού Λυκείου Ευόσμου,κος Ηρακλής Τσιολάκης. Στο σχολείο φοιτούν παιδιά με καταγωγή από Ρωσσία, Αλβανία, Βουλγαρία, Ουκρανία, Γεωργία, Ιράν, Αζερμπαϊτζάν και φυσικά Ελλάδα. Η σχέσεις των παιδιών μέσα στο σχολικό χώρο φαίνεται να είναι αρμονικές χωρίς ρατσιστικές εξάρσεις. Τ ο ενδιαφέρον είναι ότι οι μαθητές διατηρούν πολιτισμικά στοιχεία των χωρών τους, κάτι που μπορούν να το εκφράσουν κυρίως στις διάφορες σχολικές γιορτές. Μπορούν να εκθέσουν διάφορα στοιχεία του τόπου καταγωγής τους, όπως η κουζίνα τους, έτσι ώστε να τα γνωρίσουν οι συμμαθητές τους. «Δστυχώς δεν υπάρχει η δυνατότητα εκμάθησης της γλώσσας καταγωγής τους, αν και έχουμε ζητήσει από το Υπουργείο Παιδείας να ευαισθητοποιηθεί για το θέμα», μας λέει ο κος Τσιολάκης. Το κλίμα, λοιπόν , που επικρατεί στο συγκεκριμένο σχολείο, προβλέπει την ομαλή ένταξη των μαθητών στην ελληνική κοινωνία, κάτι που εξαρτάται, βέβαια, και από το χαρακτήρα του κάθε μαθητή και πόσο ανοιχτός είναι σ’αυτή την εμπειρία. Ένα τέτοιο σχολείο, του οποίου την ύπαρξη και δομή ελάχιστοι γνωρίζουν, σκιαγραφεί τη μελλοντική κοινωνική δομή της Θεσσαλονίκης.

Άραγε, όλη αυτή η υποδομή που περιγράφηκε, θα είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την πραγματικότητα που θα διαμορφωθεί από τα στοιχεία που προβλέπουν σχετικές έρευνες ; Ήδη, μέσα σε μια πενταετία, οι αλλοδαποί μαθητές αυξήθηκαν κατά 475%, ενώ οι γηγενείς μειώθηκαν κατά 11,1%. Η μελλοντική αύξηση θα είναι αλματώδης τα επόμενα χρόνια, αν λάβει κανείς υπόψη του τα στοιχεία της έκθεσης του ΟΗΕ, ότι μέχρι το 2015 ο μεταναστευτικός πληθυσμός στην Ελλάδα θα κυμανθεί μεταξύ 3-3,5 εκατομμυρίων, δηλαδή, ο 1 στους 4 κατοίκους της Ελλάδας θα είναι μετανάστης.

Σ’αυτούς τους αριθμούς των αλλοδαπών μαθητών, δεν συμπεριλαμβάνεται το σύνολο των αλλοδαπών παιδιών που βρίσκονται στη χώρα μας και τα οποία λόγω διαφόρων μορφών βίας- σωματικης και ψυχολογικής- «παρακάμπτουν» το σχολείο. Από τα στοιχεία του προγράμματος «Κύκλος Δικαιωμάτων του Παιδιού» προκύπτει ότι 175.000 καταγεγραμμένα παιδιά δεν έχουν ελληνική υπηκοότητα. Αυτό σημαίνει ότι περισσότερα από 25.000 βρίσκονται εκτός σχολείου, χωρίς ακόμη και την τυπική εγγραφή, χωρίς να συνυπολογίζονται τα χιλιάδες παιδιά που δεν είναι γραμμένα στους επίσημους καταλόγους, αλλά στους καταλόγους του σύγχρονου δουλεμπορίου.[13] Ο «Κύκλος Δικαιωμάτων του Παιδιού» αποτελεί πρόγραμμα του Συνηγόρου του Πολίτη και λειτουργει από τον Ιούλιο του 2003, σύμφωνα με τις προβλέψεις του νόμου 3094/2003 και κατά το πρότυπο του διεθνώς καταξιωμένου θεσμού του «Συνηγόρου του Παιδιού». Τον Κύκλο πλαισιώνουν 14 επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων, διασφαλίζοντας τη διεπιστημονική προσέγγιση στα ζητήματα που εξετάζει.

Μια τραγική διαπίστωση του Συνηγόρου του Πολίτη ήταν ότι, σύμφωνα με την υπ.αρ.Φ 63574/15337/03 εγκύκλιο του Υπουργίου Παιδείας, δεν μπορούν να εγγραφούν σε ελληνικά σχολεία ανήλικα τέκνα αλλοδαπών γονέων που δεν είναι κάτοχοι ισχυρού διαβατηρίου και άδειας διαμονής σε ισχύ. Με επιστολή του προς το Υπ. Παιδείας και Εσωτερικών το 2004 διακηρύσσει ότι «ουδείς δύναται να στερηθεί του δικαιώματος όπως εκπαιδευθεί», σύμφωνα με το άρθρο2 παρ.1 του Πρόρθετου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) (ΝΔ 53/1974), ασχέτως ιθαγένειας. Επίσης το άρθρο 14 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Μορφωτικά Δικαιώματα (ΔΣΟΚΜΔ) (Ν 1532/1985) και το άρθρο28 της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού (Ν 2101/1992) (ΔΣΔΠ) υπογραμμίζει με πανηγυρικό τρόπο ότι η απόλαυση του δικαιώματος στην εκπαίδευση από τους ανηλίκους δικαιούχους δεν είναι επιτρεπτό να υπόκειται σε διακρίσεις με βάση το νομικό καθεστώς των γονέων αυτών. Τέλος, ζητά από τον υπουργό Παιδείας κ. Ευθυμίου και τον υπουργό Εσωτερικών κ.Σκανδαλίδη, την ανάκληση της εγκυκλίου.[14]

Όλα τα προηγούμενα παραδείγματα της ελληνικής μεταναστευτικής πολιτικής σε όλα τα επίπεδα του δημόσιου βίου, καταγράφουν πολλά κενά και λάθη στο θεσμικό της πλαίσιο, το οποίο μέχρι πρόσφατα ήταν ζήτημα αποκλειστικά εθνικής αρμοδιότητας. Τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερα θέματα ματαναστών αποτελούν αντικείμενο κοινοτικής νομοθεσίας που, με σειρά κανονισμών και οδηγιών, επιχειρεί να εναρμονίσει τις Ευρωπαϊκές εθνικές πολιτικές. Ωστόσο μέχρι να επέλθει εναρμόνιση, το εθνικό ρυθμιστικό πλαίσιο παρουσιάζει προβλήματα και καθυστερήσεις σε σχέση με αντίστοιχα της ΕΕ.Αυτή η ανεπάρκεια προκαλεί και θα συνεχίσει να προκαλεί τριβές ανάμεσα στις εμπλεκόμενες ομάδες.

Ειδικά στο χώρο της παιδείας ο χειρισμός των θεμάτων απαιτεί ιδαίτερη ευαισθησία και μελετημένη οργάνωση, ώστε να εμπνέει τη δημιουργηκότητα και τη θετική διάθεση όλων των πλευρών που συμμετέχουν. Διότι μέσα στο σχολικό περιβάλλον αναπτύσσονται και οι Έλληνες που, σε εκδηλώσεις ακραίων συναισθημάτων, καίνε την ελληνική σημαία, και οι Αλβανοί που, σε εθνικές εορτές, σηκώνουν την ελληνική σημαία προκαλώντας επίσης ακραίες εκδηλώσεις εθνικισμού.





















ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΠΗΓΕΣ


1) http://www.synigoros.gr

2) http://www.ypepth.gr

3) http://www.bbc.co.uk/greek

4) http://www.epeaek.gr

5) http://www.hri.org/forum/diaspora/ipirus

6) http://www.elesme.gr

7) http://www.fe3.gr/nomothesia_2/nomoth_education

http://www.neb.gr

9) http://ergastirio.ppp.uoa.gr

10) http://www.migrantsingreece.org/STAT

11) Περιοδικό «αντιτετράδια της εκπαίδευσης»

12) Συνεντεύξεις με δασκάλους και μαθητές των Δημοτικών σχολείων : 8ο Νεαπόλεως και 10ο Πολίχνης, φεβρουάριος 2006.



--------------------------------------------------------------------------------

[1] http://www.hri.org/forum/diaspora/ipirus

[2] http://www.elesme.gr

[3] http://www.hri.org/forum/diaspora/ipirus

[4] http://www.migrantsingreece.org/STAT

[5] http://www.bbc.co.uk/greek

[6] Ίδιο με 5

[7] Ίδιο με 5

[8] http://www.bbc.co.uk/greeks

[9] Ίδιο με 8

[10] http://www.bbc.co.uk/greeks

[11] http://ergastirio.ppp.uoa.gr/seminaria/ ... ko_sxoleio

[12] http://www.ypepth.gr

[13] Περιοδικό «αντιτετράδια τηε εκπαίδευσης»

[14] http://www.synigoros.gr

[zisis]