Μπορεί να ήταν θέλημα Θεού η Πόλη να τουρκέψει. Μπορεί σήμερα να περιβάλλουν την Αγιά Σοφιά μωαμεθανικοί μιναρέδες. Μπορεί να λειτούργησε τετρακόσια χρόνια σαν ισλαμικό τζαμί. Σήμερα, λείπουν από το «Μέγα Μοναστήρι» τα τετρακόσια σήμαντρα και οι εξηνταδυό καμπάνες. Σήμερα, η «Μεγάλη Εκκλησιά» καθημαγμένη λειτουργεί σαν Μουσείο… Όμως, για μας τους Έλληνες παραμένει αιώνιο Σύμβολο της Ορθοδοξίας, το πλέον σεπτό μνημείο της Ορθοδοξίας. Δεν παύει να προκαλεί θαυμασμό και δέος στον προσκυνητή. Ίσως γιατί εκεί ψηλά, αριστερά του γυναικωνίτη, πίσω από την εντειχισμένη θύρα του θρύλου περιμένει ο Μαρμαρωμένος βασιλιάς, αλλά και ο παπάς με το δισκοπότηρο που πήρε μαζί του, να βγει να ολοκληρώσει τη Θεία λειτουργία που διακόπηκε στις 29 Μαΐου 1453. Ήταν πρωινό της 27ης Δεκεμβρίου 537.
Ο αυτοκράτορας της Ανατολικής Αυτοκρατορίας Ιουστινιανός και ο Πατριάρχης Κων/πόλεως Μηνάς, επικεφαλής χιλιάδων κατοίκων της Πόλης, φθάνουν στην Αγία Σοφία για να τελεσθούν τα θυρανοίξια της μεγαλύτερης εκκλησίας που είχε κτισθεί μέχρι τότε. Το μέγεθος αυτού του ναού θα συμβόλιζε το μεγαλείο της αυτοκρατορίας, αλλά και του ίδιου του άρχοντά της.O Ιουστινιανός ενθουσιασμένος από τη μεγαλοπρέπεια και το θέαμα στο εσωτερικό του ναού αναφώνησε: «Νενίκηκά σε, Σολομών!..». Η Αγία Σοφία πρωτοχτίστηκε επί Μ. Κωνσταντίνου ως ξυλόστεγη βασιλική, αλλά τον 4ο αιώνα καταστράφηκε και χτίστηκε πάλι το 415 επίσης ξυλόστεγη. Ο δεύτερος αυτός ναός κάηκε κατά τη «Στάση του Νίκα» το 532. Ο Ιουστινιανός ανέθεσε την κατασκευή ενός μεγαλυτέρου ναού σε δύο αρχιτέκτονες, τον Ανθέμιο από τις Τράλλεις και τον Ισίδωρο από τη Μίλητο, οι οποίοι έδωσαν νέες λύσεις σε άλυτα ως τότε αρχιτεκτονικά προβλήματα. Εφάρμοσαν το σύστημα θολοδομίας που ίσχυε στην ανατολή και δημιούργησαν ένα νέο μεταβατικό ρυθμό: τη βασιλική με τρούλο. Οι αρχιτέκτονες είχαν στις διαταγές τους 100 μαΐστορες και ο καθένας από αυτούς επέβλεπε 100 τεχνίτες όλων των ειδικοτήτων. Στις 23 Φεβρουαρίου 532 μ.Χ. ετέθη ο θεμέλιος λίθος για την ανέγερση – κατασκευή της μεγαλύτερης εκκλησίας που είχε κτισθεί μέχρι τότε, της οποίας το μέγεθος θα συμβόλιζε το μεγαλείο της αυτοκρατορίας, αλλά και του ιδίου του άρχοντά της. Το χτίσιμο διήρκεσε πέντε χρόνια (532-537) και στο διάστημα αυτό χιλιάδες τεχνίτες και εργάτες δούλεψαν με σπάνια, πολύτιμα και δυσεύρετα υλικά που μεταφέρθηκαν από όλες τις περιοχές της αυτοκρατορίας που είχαν να προσφέρουν κάτι το ξεχωριστό. Πάνω από 300 εκατομμύρια χρυσών νομισμάτων της εποχής δαπανήθηκαν μέχρι το τέλος της κατασκευής. Περί τα δώδεκα είδη μαρμάρου και λίθου χρησιμοποιήθηκαν για τα μαρμάρινα και λίθινα τμήματα του ναού και τις επιμαρμαρώσεις. Από την Προκόννησο, πάλλευκο από την Πεντέλη, πορφυρίτης από την Αίγυπτο, πράσινοι ογκόλιθοι από τη Θεσσαλία, άλλου είδους από την Έφεσο και άλλες περιοχές του κράτους ξεφορτώνονταν στα εργαστήρια που ετοίμαζαν τα κατασκευαστικά υλικά. Ο αυτοκράτορας παρακολουθούσε προσωπικά την πρόοδο των εργασιών, επιβραβεύοντας με δώρα τους καλύτερους των διαφόρων κατασκευαστικών τομέων. Ο ναός της Αγίας σοφίας έχει μέγιστες διαστάσεις 77Χ72 μέτρα και ο εντυπωσιακός και ευρύς τρούλος, έχει διάμετρο 33 μέτρα και ύψος από το δάπεδο 62 μέτρα. Τέσσερις ογκώδεις πεσσοί (κυβοειδή υποστηρίγματα) με τη βοήθεια τόξων και σφαιρικών τριγώνων βαστάζουν τη στεφάνη πάνω στην οποία εδράζεται ο τεράστιος τρούλος. Το τύμπανο του τρούλου διατρυπούν στη σειρά 40 παράθυρα, από τα οποία μπαίνουν δέσμες φωτός που καταυγάζουν τον εσωτερικό χώρο, διασπούν τους όγκους και δημιουργούν την αίσθηση του απέραντου χώρου. Για την εποχή της αλλά και για την εποχή μας η Αγία Σοφία είναι ένα τεχνικό θαύμα. Η δεξιότητα και η ευφυΐα των αρχιτεκτόνων Ανθεμίου και Ισιδώρου παρέδωσαν στους αιώνες το οικοδόμημα το οποίο στους καιρούς μας είναι μνημείο της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Πόσο πολύ μάγευε τον επισκέπτη αποδεικνύεται και από το περιστατικό που αναφέρουν οι ιστορικοί: Ο Μωάμεθ ο Πορθητής έμεινε έκθαμβος από την μεγαλοπρέπεια της Αγίας Σοφίας, μόλις την επισκέφθηκε αμέσως μετά την Άλωση και εκεί έσφαξε ένα γενίτσαρό του, επειδή κατέστρεψε μια μαρμάρινη πλάκα… Τα στίφη, όμως, του Πορθητή βεβήλωσαν και απογύμνωσαν το υπέρλαμπρον αυτό κόσμημα της Ορθοδοξίας. Αλλά αυτοί επιτέλους ήταν αλλόθρησκοι. Πώς μπορεί, όμως, να δικαιολογήσει κανείς κάποιους που έφεραν το όνομα του Χριστιανού και διέπραξαν βαρβαρότητες που ξεπερνούν αυτές των Τούρκων; Πριν από την άλωση της βασιλεύουσας από τους Τούρκους προηγήθηκε το 1204 η άλωση από τους Σταυροφόρους. Σταυροφόροι ονομαζότανε τα στίφη του Πάπα που έφεραν μεγάλους σταυρούς στην αμφίεσή τους και πήγαιναν δήθεν να απελευθερώσουν τους Αγίους Τόπους από τους Μουσουλμάνους. Ποιας ποιότητας χριστιανοί ήταν φάνηκε μόλις μπήκαν στην Κων/πολη: Η Πόλη λεηλατήθηκε με πρωτοφανή βαρβαρότητα επί 4 ημέρες και καταστράφηκε, εξαπολύθηκε τρομερή σφαγή. Ο Νόργουιτς γράφει: Η Ευρώπη δεν είχε γνωρίσει ως τότε τέτοιο όργιο κτηνωδίας και βανδαλισμών. Ποτέ στην ιστορία τόσα υπέροχα δημιουργήματα δεν καταστράφηκαν σε τόσο σύντομο χρόνο. Και όλα αυτά από εκείνους που αυτοαποκαλούνταν στρατιώτες του Χριστού φέροντες τον Σταυρόν (Σταυροφόροι). Ανάμεσα στους αυτόπτες μάρτυρες ήταν και ο Νικήτας Χωνιάτης, που γράφει στο ημερολόγιό του: «Οι Φράγκοι σταυροφόροι, απόγονοι του Καρλομάγνου, έσπαζαν τις άγιες εικόνες και τις πετούσαν σε μέρος που ντρέπομαι να αναφέρω. Κατέστρεψαν την Αγία Τράπεζα της Αγίας Σοφίας και μοιράστηκαν τα κομμάτια της. Και έφεραν μουλάρια μέσα στην εκκλησία για να κουβαλήσουν τα λάφυρα. Κάθισαν μια κοινή πόρνη στον πατριαρχικό θρόνο απ’ όπου αυτή έβριζε τον Ιησού Χριστό και τραγουδούσε χυδαία άσματα. Έσφαξαν αναρίθμητους Έλληνες και βίασαν δεκάδες ενάρετες και αθώες κοπέλες, αφιερωμένες στον Θεό. Και να σκεφθεί κανείς ότι αυτά τα τέρατα έφεραν κεντημένο το σταυρό στους ώμους τους…». Αυτές ήταν οι σκοτεινότερες ώρες για την Κων/πολη, καταλήγει ο Νόργουιτς. Πιο σκοτεινές και απ’ αυτές που θα γνώριζε η Πόλη όταν τελικά έπεσε στα χέρια του Μωάμεθ του Πορθητή, στις 29 Μαΐου του 1453. Ο Στήβεν Ράνσιμαν γράφει στο σύγγραμμά του «Βυζαντινός Πολιτισμός», στον επίλογο: «Στις 29 Μαΐου 1453, ένας Πολιτισμός σαρώθηκε αμετάκλιτα. Είχε αφήσει μια ένδοξη κληρονομιά στα γράμματα και στην τέχνη. Είχε βγάλει χώρες ολόκληρες από τη βαρβαρότητα και είχε δώσει σε άλλες την εκλέπτυνση των ηθών. Η δύναμή του και η ευφυΐα του προστάτεψαν πολλούς αιώνες τη Χριστιανοσύνη. Για έντεκα αιώνες η Κων/πολη ήταν το κέντρο ενός κόσμου φωτός». Ο Ράνσιμαν δίνει εδώ αποστομωτική απάντηση σε όλους εκείνους που βλέπουν το ολόφωτο Βυζάντιο σκοτεινό. Η έχθρα του Βατικανού προς την Ορθοδοξία καλλιέργησε τη θεωρία ότι το Βυζάντιο είναι σκοταδισμός. Έτσι, αβασάνιστα κάποιοι υιοθετούν το μεγάλο ψεύδος του Βατικανού υβρίζουν τον πολιτισμό της Ελληνοβυζαντινής αυτοκρατορίας!.. Γράφει: Αθανάσιος Δέμος Πρωινός Λόγος