Το Σάββατο 15 Μαϊου, με αφορμή την 96η επέτειο της υπογραφής του Πρωτοκόλλου της Κέρκυρας, πραγματοποιήθηκε στην Κρανιά Δελβίνου μία λιτή και σεμνή εκδήλωση τιμής και μνήμης για τους Ήρωες του
Βορειοηπειρωτικού Αγώνα του 1914.
Την πρωτοβουλία για την κίνηση αυτή πήραν η Νεολαία Βορειοηπειρωτών Αχαϊας και ο Τομέας Βορειοηπειρωτικού Αγώνα της Νεολαίας Ορθόδοξου Συναγερμού, ώστε να αναδειχθεί και να πανηγυρισθεί για πρώτη φορά στο
βορειοηπειρωτικό χώρο, δημόσια, η συνθήκη με την οποία οι Μεγάλες
Δυνάμεις και η ίδια η Αλβανία αναγνώριζαν την Αυτονομία και κατ'
επέκτασιν την ελληνικότητα της περιοχής.
Στην πλατεία του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου στην Κρανιά, όπου βρίσκεται το Μνημείο του Καπετάνιου του Βούρκου Θύμιου Λιώλη, τελέσθηκε τρισάγιο στη μνήμη του θρυλικού Οπλαρχηγού καθώς και όσων πολέμησαν για την
αυτοδιάθεση της Βορείου Ηπείρου το 1914, ενώ παράλληλα μνημονεύθηκαν τα ονόματα των μελών της Κυβέρνησης της Αυτονόμου Ηπείρου (Γεωργίου Χρ. Ζωγράφου, Μητρ. Δρυϊνουπόλεως Βασιλείου, Μητρ. Βελλάς και Κονίτσης
Σπυρίδωνα, Μητρ. Κορυτσάς Γερμανού, Δ. Δούλη, Α. Καραπάνου, Ι. Παρμενίδη).
Κατά την ιστορική πραγματικά αυτή στιγμή, παρουσία κατοίκων της Κρανιάς και εκδρομέων από την Αθήνα με τη Νεολαία του ΛΑ.Ο.Σ., ο τοπικός άρχοντας Έπαρχος Μεσοποτάμου Θεμιστοκλής Καϊσης, μετά την
επιμνημόσυνη δέηση, απηύθυνε τον ακόλουθο χαιρετισμό:
<<Να καλωσορίσουμε στο χωριό μας τους αδελφούς συνέλληνες από τον
ελλαδικό χώρο που έκαναν τον κόπο να έρθουν στο χώρο της Βορείου
Ηπείρου για να δουν από κοντά τα προβλήματα του Βορειοηπειρωτικού
Ελληνισμού και την αγωνία του να παραμείνει στις πατρογονικές εστίες.
Η Κρανιά είναι ένα ιστορικό χωριό της Εθνικής Ελληνικής Μειονότητας
που έχει προσφέρει τα μέγιστα στο Ελληνικό Έθνος σαν αναπόσπαστο
κομμάτι του που συμμετείχε σε όλους τους Εθνικούς Αγώνες ξεκινώντας
από το 1821. Στον Αυτονομιακό Αγώνα συμμετείχε όλο το χωριό, ενώ στον
ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940 - '41 όλα τα σπίτια φιλοξένησαν ζεστά
τους Έλληνες στρατιώτες.
Οι καιροί, όπως ξέρουμε, έχουν αλλάξει. Έτυχαν δυσάρεστα πράγματα για
τη Βόρειο Ήπειρο, αφού εξαιτίας των Μεγάλων Δυνάμεων έμεινε εκτός της
ελληνικής επικράτειας. Είμαστε υποχρεωμένοι να ζήσουμε σε αυτή τη χώρα
ειρηνικά και αλληλέγγυοι με τον αλβανικό λαό, αλλά κάτω από την
προϋπόθεση να γίνονται σεβαστά τα εθνικά και ανθρώπινα δικαιώματα των
Ελλήνων Βορειοηπειρωτών. Αύριο είναι η επέτειος μιας ιστορικής μέρας
για τον Ελληνισμό της Βορείου Ηπείρου. Η υπογραφή του Πρωτοκόλλου της
Κέρκυρας, το οποίο συνυπέγραψαν και οι ίδιοι οι Αλβανοί, αλλά δυστυχώς
ποτέ δεν το σεβάστηκαν.
Οι κάτοικοι της Κρανιάς και γενικότερα της Βορείου Ηπείρου προσπαθούν
κάτω από δύσκολες συνθήκες να παραμείνουν στον τόπο τους. Εμείς σαν
τοπική αυτοδιοίκηση κάνουμε ότι μπορούμε ώστε να παραμείνουν αυτοί που
απέμειναν εδώ, να βελτιωθούν οι συνθήκες ζωής και να επιστρέψει από
τον ελλαδικό χώρο ένα μέρος των συντοπιτών μας. Αυτό χρειάζεται πάρα
πολύ αγώνα και συμπαράσταση από την Ελλάδα. Για μας εθνικά θέματα δεν
είναι μόνο το Βορειοηπειρωτικό. Εθνικά θέματα είναι ότι αφορά την
Ελλάδα, ξεκινώντας από τη μεγάλη πληγή που είναι το Κυπριακό, όπου
καταδικάζουμε την παραμονή των κατοχικών στρατευμάτων του <<Αττίλα>> στο
νησί της Κύπρου. Είναι το Μακεδονικό, είναι η αγωνία των Ελλήνων της
Κωνσταντινούπολης, της Ίμβρου και της Τενέδου.
Σήμερα αυτό το τρισάγιο στη μνήμη των Ηρώων του Αυτονομιακού Αγώνα της
Βορείου Ηπείρου το 1914 και πιο συγκεκριμένα για το Θύμιο Λιώλη που
καταγόταν από το χωριό μας, μας δίνει δύναμη να παραμείνουμε εδώ στις
πατρογονικές εστίες και να κρατήσουμε αναμένη την ελληνική φλόγα.
Σας ευχαριστώ που παραβρεθήκατε στο χώρο μας και σας ζητώ να
μεταφέρετε την αγωνία του Βορειοηπειρωτικού Ελληνισμού στον ελλαδικό
χώρο>>.
Στη συνέχεια απηύθυνε χαιρετισμό ο πρόεδρος της Νεολαίας
Βορειοηπειρωτών Αχαϊας Σταύρος Γκίνος, όπου αναφέρθηκε στο ιστορικό
του Καπετάνιου Θύμιου Λιώλη:
<<Να σας καλωσορίσω κι εγώ ως απλό τέκνο της Κρανιάς και ως απόγονος
συμπολεμιστή του Θύμιου Λιώλη, στου οποίου το μνημείο βρισκόμαστε αυτή
τη στιγμή, κατά τον Αυτονομιακό Αγώνα. Αναφερόμενος στα προβλήματα
αυτού εδώ του τόπου, θα ήθελα να πω ότι κρίση δεν αποτελεί μόνο η
δύσκολη οικονομικά θέση στην οποία βρίσκεται η Ελλάδα. Κρίση είναι και
η εγκατάλειψη του χώρου της Βορείου Ηπείρου. Και επειδή βρίσκονται
κοντά μας και εκπρόσωποι του ελλαδικού πολιτικού κόσμου, θα
επιθυμούσαμε η Ελληνική Πολιτεία να δείξει ενδιαφέρον προς τον
Βορειοηπειρωτικό Ελληνισμό και να εφαρμόσει προγράμματα στήριξης προς
την Βορειοηπειρωτική νεολαία ώστε να επιστρέψει στον τόπο της και να
επενδύσει σε αναπτυξιακά προγράμματα ώστε να ακμάσει και πάλι ο
Ελληνισμός σε αυτά τα άγια χώματα των προγόνων μας για να είμαστε και
εμείς υπερήφανοι και αντάξιοι όσων αγωνίστηκαν για την Βόρειο Ήπειρο.
Με την ευκαιρία να αναφερθώ στο ιστορικό του εξαίρετου αυτού ήρωα, του
Θύμιου Λιώλη, που τιμάμε σήμερα.
Ο αϊτός του βουνού και του κάμπου, χαρισματικός ηγέτης και εξαίρετος
οπλαρχηγός της Ηπείρου Ευθύμιος Γεωργίου Λιώλης γεννήθηκε εδώ στην
Κρανιά Δελβίνου το 1880 και απεβίωσε στην Αθήνα στις 16 Ιουνίου 1961.
Για τους διακεκριμένους άνδρες κάθε γη είναι τάφος. "Ανδρών επιφανών
πάσα γη τάφος" όπως έλεγε και το αρχαίο ελληνικό ρητό. Δεν υπάρχει
ούτε αρχή ούτε και τέλος στη βιογραφία - ιστορία του οπλαρχηγού του
Μακεδονικού και Ηπειρωτικού Αγώνος Θύμιου Λιώλη.
Οπως δεν υπάρχει αρχή και τέλος στους αγώνες για την λευτεριά της
Ελληνικότατης Μακεδονίας και Ηπείρου. Λεβέντης καπετάνιος του Βούρκου
και των Ριζών, τον έτρεμαν οι Αλβανοί αγάδες, οι αλλοεθνείς
πλιατσικολόγοι, οι Τούρκοι, οι Ιταλοί και οι Γερμανοί, οι Αλβανοί και
οι Ελληνες κομμουνιστές. Οι Λιώληδες ήταν ένας δικέφαλος αετός που δεν
νοιάστηκαν μόνο για την φωλιά τους, αλλά πέταξαν ψηλά και μακριά σε
όλον τον γαλανόλευκο αέρα, σε ολόκληρα τα άγια πάτρια εδάφη από την
Κρανιά μέχρι τη Μακεδονία και ολόκληρη την Ελλάδα.
Σύμφωνα με τα ντοκουμέντα του αείμνηστου Σπύρου Λαμπρίδη, Ηπειρώτη
δημοσιογράφου, στις περιοχές ολόκληρης της Ηπείρου ο Σωτήρης και ο
Θύμιος Λιώλης και ο Αργυροκοστρίτης Γιάννης Πουτέτσης, μαζί με τους
Κολοβαίους προστατεύουν τους φτωχούς. Ο Βασίλης και ο Θύμιος Λιώλης
άρχισαν τους αγώνες από το 1900-1903 ενάντια σε αρκετές δυνάμεις
Τουρκαλβανών, υπό την αρχηγία των Νιμέτ Αμπάζι και Σαλί Μπούτκα, Σαλί
Βρανίστι, Αλί Μπινιέρι, και πολλών άλλων και βγαίνουν νικητές.
Πρώτος ο Καπετάνιος στο πλευρό του θρύλου της Μακεδονίας,
Μακεδονομάχου Παύλου Μελά, όπου τον κάλεσε κοντά του να αγωνιστούν
εναντίον των Βουλγάρων Κομιταζήδων και Τούρκων το 1904-1908, αν και η
Ήπειρος είχε τις δικές της περιπέτειες. Το προσωπικό της ενδιαφέρον
έδειξε και τον θαύμασε η βασίλισσα Ολγα όταν τραυματίστηκε κατά τον
Μακεδονικό Αγώνα και τον επισκέφτηκε στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο
Αθηνών, όπου τον είχαν μεταφέρει τα παλικάρια του Μελά. Πρώτος ο
Θύμιος το 1912 - 1913 να διώξουν τους Τούρκους από τα πάτρια εδάφη.
Πρώτος ο Θύμιος στον Αυτονομιακό Αγώνα του 1914 υπό τον Γεώργιο
Χριστάκη Ζωγράφο από το Κεστοράτι, στο πλευρό του υπουργού Αμύνης της
Αυτονόμου Ηπείρου, στρατηγού Δημητρίου Δούλη.
Πρώτος ο Θύμιος στην Αργεντινή, όταν η πατρίδα του ανέθεσε εθνική
αποστολή, που εξετέλεσε στο ακέραιο, παρά τους κινδύνους σε άγνωστη
χώρα. Πρώτος ο Θύμιος στον εκκλησιαστικό και σχολικό αγώνα της Βορείου
Ηπείρου το 1934-1935, που δικαιώθηκε εν μέρει. Πρώτος ο Θύμιος
πολεμάει τον Τουρκαλβανό Σαλί Βρανίστι στην Παπαράχη της Κρανιάς, όπου
και του βούλωσε την κάννη το 1936.
Ατρόμητος ο Θύμιος θα έμπαινε στο παλάτι του βασιλιά Αχμέτ Ζώγου με το
πιστόλι κρυμμένο στα πλούσια και μακριά μαλλιά του. Πρώτος ο Θύμιος
Λιώλης τον Οκτώβριο του 1940, αν και σε μεγάλη ηλικία, 60 ετών,
πολεμώντας κατά των Ιταλών και Αλβανών συνεργατών τους. Πρώτος ο
Θύμιος με την προέλαση του Ελληνικού Στρατού και την αποβίβαση του
Βασιλικού Ναυτικού στους Αγίους Σαράντα στις 6 Δεκεμβρίου 1940,
οδηγώντας τους φαντάρους μας στο Κουρβελέσι, στην Λιαμπουριά. Για την
παλικαριά του αυτή του απονέμεται ο τίτλος του Εξαίρετου Οπλαρχηγού
της Ηπείρου.
Πρώτος ο Θύμιος σχημάτισε την Βορειοηπειρωτική Απελευθερωτική
Οργάνωση. Πρώτος ο Θύμιος με τον Τσάβο Κόκκαλη μπήκαν στους Αγίους
Σαράντα και στο Δέλβινο τον Σεπτέμβριο του 1943, όταν η ιταλική
στρατιά αφέθηκε στην τύχη της υπό τον στρατάρχη Μπαντόλιο, υψώνοντας
την ελληνική σημαία. Πρώτος ο Θύμιος με τον Τσιάβο Κόκκαλη και τον
Παπανδρέα μπήκαν στους Αγίους Σαράντα τον Οκτώβριο του 1944
εκδιώκοντας τους Γερμανομπαλίστες, υψώνοντας και πάλι τη γαλανόλευκη.
Ο θρυλικός καπετάνιος του Βούρκου κηρύχθηκε άσπονδος εχθρός του
χοτζικού καθεστώτος και το όνομα του καταπολεμήθηκε επί 50 συνεχή
χρόνια. Ο Καπετάν Θύμιος Λιώλης είναι λαμπρό παράδειγμα για τις
επερχόμενες γενεές.
Κλείνοντας θα ήθελα να αναφωνήσω: Τιμή και Δόξα στους Αγωνιστές του
1914 που πολέμησαν για μία ελεύθερη Βόρειο Ήπειρο>>.
Την εκδήλωση χαιρέτησε τέλος και ο πρόεδρος της Νεολαίας Ορθόδοξου
Συναγερμού Γιάννης Παναγιωτακόπουλος:
<<Εμείς που ήρθαμε από τον ελλαδικό χώρο αισθανόμαστε ιδιαίτερα
συγκινημένοι που πατάμε τα χώματα της Βορείου Ηπείρου. Να σας μεταφέρω
τους χαιρετισμούς του προέδρου μας Γιώργου Καρατζαφέρη, ο οποίος έχει
δηλώσει και το πιστεύει, όπως το πιστεύουμε και μεις, ότι δεν υπάρχει
Βόρειος και Νότιος Ήπειρος, υπάρχει Ήπειρος ελεύθερη και Ήπειρος
σκλαβωμένη. Εμάς αυτό είναι πάντοτε στο μυαλό μας.
Ο αγώνας μας εκεί κάτω στα πολιτικά πράγματα, θα είναι πάντα ως
προτεραιότητα τη στήριξη των σκλάβων Ελλήνων είτε αυτοί είναι στην
Ήπειρο, είτε είναι στην Κύπρο, είτε στην Ίμβρο, την Τένεδο και
οπουδήποτε. Πραγματικά είναι μεγάλο αυτό που κάνετε εδώ, το ότι
κρατάτε ζωντανό τον Ελληνισμό σε αυτά τα χώματα και αυτό αν μου
επιτρέπετε είναι κάτι που θα ήθελα να σας παρακαλέσω να συνεχίσετε να
το κάνετε.
Εμείς με όσες δυνάμεις έχουμε θα προσπαθούμε πάντα στο να έρθει η
Ελληνική Πολιτεία εκεί που το απαιτούν οι καιροί. Να μπορέσει δηλαδή
να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της απέναντι στον Βορειοηπειρωτικό
Ελληνισμό, που μέχρι στιγμής δεν τις έχει εκπληρώσει και για αυτό το
πράγμα θα αγωνιστούμε, όπως έχουμε αγωνιστεί μέχρι τώρα και θα
παλέψουμε όσο μπορούμε.
Συνεχίστε να κρατάτε ζωντανό τον Ελληνισμό εδώ και μεις με όποιες
δυνάμεις έχουμε θα είμαστε στο πλευρό σας. Όσον αφορά τους ήρωες του
Αυτονομιακού Αγώνα, για όλους εσάς και για όλους εμάς είναι ζωντανό
παράδειγμα. Λέω και για μας γιατί η δική μου καταγωγή είναι από την
Κρήτη και πολλοί Κρήτες ήρθαν και πολέμησαν εδώ ως εθελοντές το 1914
και όποτε και αν χρειαστεί θα ξαναείμαστε όλοι οι Έλληνες δίπλα σας.
Εμείς θα συνεχίσουμε αυτό τον αγώνα και θα προσπαθούμε για τη Βόρειο
Ήπειρο και για τα δίκαια του εδώ Ελληνισμού και πιστεύω ότι κάποια
στιγμή όλοι οι Έλληνες θα ξυπνήσουμε και θα ζωντανέψουμε και αυτά τα
χώματα και όποια χώματα ελληνικά είναι σκλαβωμένα>>.
Ακολούθησε κατάθεση στεφάνων εκ μέρους της Επαρχίας Μεσοποτάμου, της
Νεολαίας Βορειοηπειρωτών Αχαϊας και της Νεολαίας Ορθόδοξου Συναγερμού,
για να τηρηθεί έπειτα ενός λεπτού σιγή και οι παρευρισκόμενοι να
ψάλλουν τον << Ύμνο εις την Ελευθερία>>.
Μετά το πέρας της σεμνής τελετής ο Έπαρχος Μεσοποτάμου Θέμης Καϊσης
παρέθεσε κέρασμα σε καφενείο της Κρανιάς.
Αυτό που έλαβε χώρα το απόγευμα της 15ης Μαϊου στο κεφαλοχώρι του
Βούρκου ήταν μία ενέργεια χωρίς προηγούμενο στην επικράτεια της
Βορείου Ηπείρου. Αρκούσε να το πάρουν απόφαση μερικοί ρομαντικοί
ιδεαλιστές που επιμένουν να πιστεύουν ακόμα στην ιδέα του Αγώνα που
ξεκίνησε στις 17 Φεβρουαρίου 1914 και δικαιώθηκε στις 17 Μαϊου του
ίδιου χρόνου, αλλά ξεχάστηκε στο πέρασμα των δεκαετιών και στη δίνη
των εξελίξεων.
Η λιτή αυτή εκδήλωση μπορεί να μην ήταν η αρτιότερη σε επίπεδο
προετοιμασίας και οργάνωσης, αφού όλα προγραμματίστηκαν σε διάστημα
ελάχιστων ημερών, έγινε όμως με τις αγνότερες προθέσεις και αποτέλεσε
την αρχή ώστε η σημαντική αυτή επέτειος, της Αυτονομίας της Βορείου
Ηπείρου και της υπογραφής του Πρωτοκόλλου της Κέρκυρας, να τιμάται
στον τόπο που της αρμόζει, στον τόπο που γράφτηκε η εποποιία πριν από
96 χρόνια και να μην παραμένει <<εξόριστη>> στην Αθήνα ή το Δελβινάκι.
Ρεπορτάζ : Θοδωρής Ασβεστόπουλος