Έλα στην Αλβανία, έλα στα Εξαμίλια, θα περάσεις υπέροχα. Αυτά μου έλεγε συνεχώς ο συνάδελφος και συνεργάτης της "Αυγής" Νίκο Άγκο. Έψαξα την περιοχή ακριβώς απέναντι από την Κασιόπη της Κέρκυρας στα στενά που δημιουργεί το νησί με τα εδάφη της Αλβανίας. Εκεί είναι τα Εξαμίλια, σε απόσταση μιας ώρας από την Ηγουμενίτσα, εφτά χιλιόμετρα νότια των Αγίων Σαράντα. Μπήκα και στο google earth για να δω περί τίνος πρόκειται, εντυπωσιάστηκα και τελικά το αποφάσισα. Έφτασα την Κυριακή 1η Αυγούστου αργά το απόγευμα σε ένα διαμέρισμα με όλα τα κομφόρ και ευρύχωρο μπαλκόνι. Κουζίνα, μπάνιο, κλιματισμός τηλεόραση με όλα τα ελληνικά κανάλια συν Nova παρακαλώ.
Να μην τα θέλω όλα δικά μου, δεν είχα θέα στη θάλασσα και η απόσταση από την παραλία ήταν περί τα 200 μέτρα. Ημερήσιο κόστος διαμονής 25 ευρώ. Άλλωστε το παραλιακό κομμάτι των Εξαμιλίων, με πολλές μικρές και γραφικές παραλίες, μπροστά από τις οποίες βρίσκονται 4 καταπράσινα νησάκια στα οποία εύκολα πας κολυμπώντας, αφού η μεγαλύτερη απόσταση δεν υπερβαίνει τα 300 μέτρα από την ακτή, δεν είναι οικοπεδοποιημένο.
Στα Εξαμίλια πριν την πτώση του κομμουνισμού, το 1991, υπήρχαν όλες και όλες 5 μικρές πολυκατοικίες για στρατιώτες, φυλακισμένους που δούλευαν στις αγροτικές δουλειές (πορτοκάλια, λεμόνια και ελιές) συν τη θερινή κατοικία του ηγέτη Εμβέρ Χότζα σε ένα λόφο μπροστά στη θάλασσα. Στο σημείο αυτό ολοκληρώνεται μια μεγάλη ξενοδοχειακή μονάδα γαλλικών συμφερόντων. Σήμερα τα Εξαμίλια είναι μια εντελώς νέα κωμόπολη με 6.000 μόνιμους κατοίκους, που το καλοκαίρι τριπλασιάζει τον πληθυσμό της αφού αποτελεί το κορυφαίο κομμάτι της χώρας για θερινές διακοπές. Πότε έγινε τόσο μεγάλος σεισμός; Μπαίνοντας στην πόλη αντίκρισα δεκάδες οικοδομές που είχαν καταρρεύσει. Ρώτησα με απορία τον ιδιοκτήτη του διαμερίσματος: Πότε έγινε τόσο καταστροφικός σεισμός και δεν τον πήραμε χαμπάρι κάτω στην Ελλάδα; Πού να φανταστώ πως το αλβανικό κράτος κατεδαφίζει όλες τις οικοδομές που δεν διαθέτουν άδεια; Πάνω από τριακόσια κτήρια κατεδαφίστηκαν την άνοιξη και άλλα τόσα θα ακολουθήσουν το φθινόπωρο. Μα τόσο αδιάφθορες είναι οι αρμόδιες υπηρεσίες στην Αλβανία; αναρωτήθηκα. Το θέμα είναι πολύπλοκο, μου διευκρίνισαν. Μετά τη διανομή γης, που έγινε αμέσως μετά την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος, το κράτος κατείχε όλες τις εκτάσεις που δεν ήταν σε χρησικτησία από κανέναν. Ειδικά οι παραθαλάσσιες πόλεις με ιλιγγιώδη οικοδομική δραστηριότητα διέθεταν προς ανάπτυξη γη αποκλειστικά κρατικής ιδιοκτησίας. Αυτή την ιδιοκτησία, αυτό το τεράστιο περιουσιακό στοιχείο, προστατεύουν οι κυβερνώντες. Αν τους ξεφύγει η κατάσταση, πέρα από τα πολεοδομικά έκτροπα, θα χαθούν και πολλά χρήματα, νόμιμα ή μαύρα. Ατμομηχανή οικοδομή και κατασκευές Η αλβανική οικονομία τρέχει σήμερα με ρυθμούς περί το 5% του ΑΕΠ, με ατμομηχανή την οικοδομή και τα έργα υποδομών (δεσπόζουν οι ελληνικές κατασκευαστικές εταιρίες) στο οδικό δίκτυο και τα λιμάνια. Για τα 10 προσεχή χρόνια η οικοδομή και οι κατασκευές δείχνουν ικανές να τραβάνε όλη την αλβανική οικονομία. Μετά τι γίνεται; Κανείς δεν φτάνει τόσο μακριά εδώ, μου λένε οι ντόπιοι, οι περισσότεροι εκ των οποίων ομιλούν ελληνικά αφού έχουν δουλέψει στη χώρα μας και γυρίζουν πίσω επενδύοντας τις αποταμιεύσεις τους. Γυρνώντας τη Βόρεια Ήπειρο αντικρίζεις τεράστιες εκτάσεις ελαιώνων, αλλά δυστυχώς δεν αξιοποιούνται καταλλήλως, αφού οι παλαιοί συνεταιρισμοί έχουν διαλυθεί και τίποτα δεν τους έχει αντικαταστήσει. Υπάρχει μεγάλος τομέας κτηνοτροφίας, με τα γελάδια να τριγυρνούν ελεύθερα παντού και να καταλαμβάνουν συχνά και το οδικό δίκτυο. Στο κρέας κάτι γίνεται, αφού μεγάλες ποσότητες αγοράζονται από Έλληνες χονδρεμπόρους. Τυροκομικά όμως η κατάσταση δεν έχει ξεφύγει από την οικοτεχνία. Επίσης η Αλβανία έχει αξιοποιήσει στο μάξιμουμ όλο το υδροδυναμικό της έχοντας ενεργειακά περισσεύματα που εξάγονται στην Ελλάδα. Πολύς λόγος γίνεται εκεί για την προ συμφωνία Μπερίσα - Μπερλουσκόνι για την κατασκευή δύο νέων πυρηνικών σταθμών παραγωγής ηλεκτρισμού. Υπάρχουν μεγάλες αντιδράσεις, αλλά κανείς δεν πιστεύει πως είναι ικανές να εμποδίσουν το deal. Με λίγα λόγια, αν οι αλβανικές κυβερνήσεις δεν αξιοποιήσουν αυτή την καλή περίοδο για την αλβανική οικονομία, σχεδιάζοντας το μέλλον της, σύντομα θα βρεθούν σε κατάσταση κορεσμού. Μπορεί να έχουν χρήματα για να χτίσουν, αλλά όταν χτίζεις χωρίς πρώτα να έχεις φτιάξει τις υποδομές με βιολογικούς καθαρισμούς, θα θερίσεις θύελλες. Οι Άγιοι Σαράντα, για παράδειγμα, ήταν μια μικρή πόλη 15 χιλιάδων κατοίκων και σήμερα, ειδικά τους θερινούς μήνες, φιλοξενεί 180.000 άτομα! Ήδη χιλιάδες παραθεριστές εκεί σπεύδουν στα Εξαμίλια για να απολαύσουν το μπάνιο τους, αφού η παραλία της πόλης είναι μικρή για να χωρέσει όλον αυτόν τον κόσμο. Ο φόβος της εξουσίας... Η τοπική κοινωνία στα Εξαμίλια είναι δυναμική και δραστήρια. Πλην όμως δεν είναι απαιτητική όσον αφορά τους τοπικούς άρχοντες και γενικά την εξουσία. Αιώνων ζωή σε υποτέλεια, με μόλις 19 χρόνια δημοκρατίας, τους έχει κάνει σε μεγάλο βαθμό μοιρολάτρες. Είμαστε πολύ μικροί για να αντισταθούμε στον ξένο παράγοντα, δικαιολογούνται συχνά και έτσι δεν τολμούν να τα βάλουν ούτε με τον δήμαρχο που κάνει τα στραβά μάτια στη νυχτερινή ηχορύπανση και αμελεί προκλητικά την καθαριότητα της πόλης των Εξαμιλίων. Δεν το πίστευαν όταν τού είπα ότι πάω να βρω τον δήμαρχο για να διαμαρτυρηθώ. Και πήγα. Είχε χαλάσει το μοναδικό απορριμματοφόρο που διαθέτουν τα Εξαμίλια και η κατάσταση είχε γίνει αφόρητη. Γιατί δεν δανείζεσαι, κύριε, τον ρωτάω, ένα απορριμματοφόρο από τους Αγίους Σαράντα 12 το βράδυ με 6 το πρωί για να υπερασπιστείς την εικόνα την πόλης που είναι και η βιτρίνα της Αλβανίας την θερινή σεζόν; Ζήτησα, μου απαντάει βαριεστημένα, αλλά δεν μου έστειλαν. Να πας εκεί και να μείνεις στο γραφείο του δημάρχου των Αγίων Σαράντα μέχρι να σε εξυπηρετήσει. Τι περιμένεις; Του φάνηκαν εξωγήινα. Κάτι θα κάνουμε, μου είπε και έγινε ξαφνικά βιαστικός. Ο τουρισμός Το τουριστικό ρεύμα προς την Αλβανία τους θερινούς μήνες δυναμώνει συνεχώς. Οι Αλβανοί μετανάστες στην Ελλάδα και την Αλβανία που γυρίζουν για λίγη ξεκούραση είναι περί τα δύο εκατομμύρια. Υπολογίστε αλλά δύο εκατομμύρια που είναι οι Κοσοβάροι και 800.000 Αλβανούς που ζουν στα Σκόπια και έχετε μια εικόνα. Στα Εξαμίλια είδα επίσης αρκετούς Γάλλους, μπόλικους Ιταλούς και κάπου - κάπου κάποιους Σλοβένους. Αριθμητικά τα νούμερα αυτά αποτελούν καλή πελατειακή βάση για τη μικρή και τώρα αναπτυσσόμενη τουριστική αγορά της Αλβανίας. Το κακό είναι πως όλος αυτός ο τουρισμός μαζεύεται τον Αύγουστο και δευτερευόντως τον Ιούλιο. Μετά πέφτει νέκρα. Η χώρα (πλην των Τιράνων) δεν διαθέτει αεροδρόμια για πτήσεις τσάρτερ, ενώ οι περιοχές με μεγάλες προοπτικές ανάπτυξης, όπως είναι η Χειμάρα και η Αυλώνα, δεν έχουν προχωρήσει αρκετά στις τουριστικές υποδομές. Αντιθέσεις Το αλβανικό στοιχείο στα Εξαμίλια και γενικά στον αλβανικό νότο, έχοντας καλές σχέσεις με την Ελλάδα και τους Έλληνες, είναι ειλικρινά φιλικό. Στην ψαροταβέρνα που προτιμούσα έχοντας βεβαιωθεί για την ποιότητα και το σέρβις (εξαιρετικό ριζότο με θαλασσινά και φρεσκότατη τσιπούρα 30 ευρώ το κιλό), ο Έρβιν ο σερβιτόρος, που δεν γνώριζε ελληνικά, ήταν εξαιρετικά ευγενής. Ένα βράδυ είχε πέσει στο μαγαζί μια φασαριόζικη παρέα Ιταλών βεσπάκηδων, άργησε κάπως να μας σερβίρει και στο τέλος ήρθε με το τηλέφωνο ανοιχτό διαβάζοντας την απάντηση που του είχε στείλει ο αδερφός του από την Χαλκιδική, πώς να πει “ΜΑΣ ΣΥΓΧΩΡΕΙΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗ”. Συνάντησα ένα μηχανικό αυτοκινήτων όταν κάτι χρειάστηκε, ο οποίος έμαθε τη δουλειά σε συνεργείο στο Αιγάλεω. Από 15 χρονών που κατέβηκε στην Ελλάδα, έμεινε 12 χρόνια και αποφάσισε να γυρίζει πίσω όταν το ετήσιο κόστος ανανέωσης της παραμονής του, έφτασε τα 3.000 ευρώ. Αν και ήταν από τον Βορρά, προτίμησε τους Αγίους Σαράντα που είναι κοντύτερα στη ζωή της Ελλάδας, την οποία είχε συνηθίσει. Το όνειρό του είναι, μόλις μεγαλώσουν λίγο τα παιδιά του, να τα πάρει για μια εκδρομή στην Αθήνα, να τους δείξει πού μεγάλωσε, πού έζησε και πού έμαθε τη δουλειά. Δεν είναι όμως όλοι έτσι. Μπαίνοντας στην Αλβανία αμέσως συναντάς εκατοντάδες συνθήματα σε τοίχους “Αγαπώ την Τσαμουριά”. Υπάρχει εθνικισμός, υπάρχουν οι Κοσοβάροι που τοποθετούσαν στο καπό της μηχανής του αυτοκινήτου τους την αλβανική σημαία. Ίσως στον Νότο γίνονται περισσότερο αισθητοί νιώθοντας την ελληνική επιρροή όπως μεταφέρεται πλέον εκτός από τους Έλληνες Βορειοηπειρώτες και από τους Αλβανούς μετανάστες στην Ελλάδα. Είδα, για παράδειγμα, νεανικές παρέες παιδιών μεταναστών στην Ελλάδα, να μιλούν μεταξύ τους ελληνικά, αφού γι' αυτούς αυτή είναι πλέον η βασική τους γλώσσα. Το Βουθρωτό Μεγάλο είναι και το ιστορικό ενδιαφέρον της περιοχής των Εξαμιλίων. Στο νότιο μέρος της χερσονήσου των 6 μιλίων, εξ ου και το όνομα, βρίσκεται η αρχαία ελληνορωμαϊκή πόλη Βουθρωτό. Σε μια καταπράσινη μικρή χερσόνησο, που δεσπόζει στο κανάλι που ενώνει το Ιόνιο με τη μεγάλη και πλούσια σε θαλασσινά από αρχαιοτάτων χρόνων λιμνοθάλασσα. Το Βουθρωτό σώζεται σε μεγάλο βαθμό και σου μαρτυρά την παλαιά λάμψη του τόσο από το αρχαίο θέατρο όσο και από τον ναό του Ασκληπιού με τις ιατρικές υπηρεσίες που είχαν αναπτυχθεί από τον 6ο π.Χ. αιώνα, όταν αποτελούσε το κέντρο του κράτους των Πρεσσεβών της Ηπειρωτικής Συμμαχίας, στην οποία δέσποζε η μορφή του βασιλέα Πύρρου, ενώ υπάρχουν ευρήματα προγενέστερων εποχών ακόμα και από τον 12ο π.Χ. αιώνα. Η πόλη άκμασε κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, όταν ολοκληρώθηκαν μεγάλα αναπτυξιακά έργα όπως η μεταφορά νερού με υπερυψωμένο υδραγωγό 3 χιλιομέτρων. Από το 1992 το Βουθρωτό δικαίως συμπεριλαμβάνεται στη λίστα της UNESCO ως παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά. Το εντυπωσιακό στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι πως η ελληνική γλώσσα κυριάρχησε και κατά τη ρωμαϊκή περίοδο και αυτό φαίνεται από τις πολλές επιγραφές που έχουν σωθεί. Χρήστου Δημήτρης ΑΥΓΗ