Η ιστορία της Μοσχοπόλεως και η μαρτυρία των ξένων περιηγητών, που έγραψαν για τους Βλάχους της σημερινής Αλβανίας στο παρελθόν, είναι αδιάψευστα τεκμήρια του ελληνικού τους φρονήματος. Η στήλη είχε την ευκαιρία να το διαπιστώσει για μια φορά ακόμη κατά την επίσκεψη (του Συνδέσμου Φοιτησάντων στο Γυμνάσιο Τσοτυλίου) στις περιοχές της Β. Ηπείρου.
Στην επίσκεψη αυτή αναφέρεται η τρέχουσα σειρά των σημειωμάτων και θα ήταν ουσιώδης παράλειψη αν δεν γινόταν λόγος για την προσφορά εκ μέρους του Συνδέσμου βιβλίων και άλλων σχολικών ειδών στα παιδιά του Φροντιστηρίου της Χιμάρας. Είναι ιδιωτικό ελληνικό σχολείο, στο οποίο φοιτούν Ελληνόπουλα στερούμενα δημόσιου μειονοτικού σχολείου, επειδή η Χιμάρα και η περιοχή της δεν αναγνωρίζονται ως μειονοτική ζώνη.
Η συνάντηση με τα παιδιά της Χιμάρας ήταν συγκινητική. Αλλά ακόμα μεγαλύτερη συγκίνηση προκάλεσε η συνάντηση με Ελληνόβλαχους των γύρω περιοχών, οι οποίοι επιζητούσαν με κάθε τρόπο να μας πουν πως είναι Ελληνες κι ας μιλούν τα βλάχικα.
Ο Νίκος Μέρτζος στη μελέτη του «Οι Αρμάνοι Βλάχοι», που εξέδωσε η Φιλόπτωχος Αδελφότης Ανδρών Θεσσαλονίκης, γράφει ότι «οι Βλάχοι (των γειτονικών βαλκανικών χωρών) εξοικονομώντας τον καιρόν αυτοδηλώνονταν απλώς Βλάχοι και για λόγους ασφαλείας προσελάμβαναν την εθνική ονομασία του κράτους όπου ζούσαν. [...] Ταυτόχρονα όμως υποδήλωναν την ελληνική συνείδησή τους. Αυτό πράττουν έως σήμερα στα Βαλκάνια και επιβιώνουν».
Η στήλη το είδε αυτό εν τοις πράγμασι στην Αλβανία. Ταυτόχρονα όμως διαπίστωσε ότι σε ικανό αριθμό περιπτώσεων η συμπεριφορά αυτή δεν ενθουσιάζει τους συνοίκους Βορειοηπειρώτες, που δεν εξοικονομούν τον καιρόν, αλλά ριψοκινδυνεύουν για να είναι Ελληνες και να το φωνάζουν!
Ωστόσο, «παρ' ανθρώποις», και η πιο άψογη στάση μπορεί να έχει τις ιδιοτελείς εξαιρέσεις της.
ΑΓΓΕΛΙΟΦΟΡΟΣ