Από ένα μικρό οδοιπορικό σε Αλβανία – Β. Ήπειρο…
Της ΕΥΗΣ ΚΟΥΤΣΟΛΙΟΝΤΟΥ
Σε απόσταση μιας μόνο ώρας από τα Γιάννινα μπορεί κανείς να δει, να ζήσει και να αισθανθεί τι σημαίνουν οι λέξεις «πλήρης αντίθεση». Αρκεί να ταξιδέψει στην γειτονική μας Αλβανία και κει αμέσως θα διαπιστώσει ότι έχει πλήρη ισχύ το «άλλο να σου το λένε και άλλο να το βλέπεις…».
Ένα πρόσφατο ταξίδι στην Βόρειο Ήπειρο, που διοργάνωσε το ταξιδιωτικό πρακτορείο KIROUSIS TRAVEL έδωσε την ευκαιρία σε πολλούς Γιαννιώτες - άλλοι λόγω περιέργειας, άλλοι για συναισθηματικούς λόγους - να βρεθούν σε μια χώρα για την οποία έχουν ακούσει τόσα πολλά και επιθυμία τους ήταν να την επισκεφθούν, αφού μάλιστα με την Ελλάδα και ειδικότερα με την Ήπειρο την συνδέουν στενοί ιστορικοί και πολιτισμικοί δεσμοί.
Έχουν γραφεί επανειλημμένα πολλά για την Βόρειο Ήπειρο και την Αλβανία γενικότερα που οι περισσότεροι Ηπειρώτες νιώθουν πολύ οικεία με την γειτονική μας χώρα. Σ’ αυτό εδώ το μικρό οδοιπορικό θα επιχειρηθεί να καταγραφεί η προσπάθεια που γίνεται λίγα χιλιόμετρα δίπλα μας για την οικονομική και πολιτιστική ανάταση ενός λαού που τόσα πολλά έχει περάσει τα μεταπολεμικά χρόνια.
ΣΤΟ ΑΡΓΥΡΟΚΑΣΤΡΟ
Περνάς τα σύνορα κι αμέσως έρχεσαι αντιμέτωπος με την «αντίθεση», συγκριτικά μ’ αυτό που λίγο πριν άφησες και που αφορά τις υποδομές, τους κακούς δρόμους, την ανεκμετάλλευτη γη, τους σωρούς των σκουπιδιών, το καταπατημένο πράσινο.
Συγκρίνεις και αναλογίζεσαι ότι ο δικός μας δρόμος – καρμανιόλα Ιωαννίνων – Αντιρρίου είναι… λεωφόρος μπροστά σ’ αυτό που αντικρίζεις…
Στο δρόμο προς το θρυλικό Αρυρόκαστρο, την γενέτειρα του δικτάτορα Ενβέρ Χότζα, (που για μισό και πλέον αιώνα κράτησε τους Αλβανούς μακριά από τον πολιτισμένο κόσμο) αλλά και του Ισμαήλ Κανταρέ (του διάσημου συγγραφέα και υποψήφιου για Νόμπελ Λογοτεχνίας), διασχίζει κανείς πολλά ελληνικά χωριά αλλά και το… διάσημο χωριό Λαζαράτες, τα «Ζωνιανά της Αλβανίας» όπως έχει χαρακτηρισθεί από πολλούς. Η επίσκεψη σ’ αυτό το χωριό είναι σχεδόν αδύνατη και βεβαίως πολύ επικίνδυνη.
Το Αργυρόκαστρο που ξεχωρίζει για την αρχιτεκτονική και τον τρόπο κατασκευής των αρχοντικών σπιτιών του, είναι η μεγαλύτερη πόλη της Νοτίου Αλβανίας, με 30.000 περίπου κατοίκους, ενώ αποτελεί και το Κέντρο της Ελληνικής Μειονότητας στην Αλβανία από πλευράς κυρίως υπηρεσιών. Εκεί υπάρχει το Ελληνικό Προξενείο, η Ιερά Μητρόπολη, ελληνικά σχολεία, οικοτροφεία κ.α. Μια πόλη που επεκτείνεται γοργά αλλά άναρχα χωρίς να δένει με τα παλιά ιστορικά αρχοντικά.
Η παλιά πόλη του Αργυροκάστρου είναι αυτή που τραβάει το ενδιαφέρον όλων των τουριστών και έχει χαρακτηρισθεί ως «πόλη μουσείο» από το 1968, ενώ από πέρυσι συγκαταλέγεται στα προστατευόμενα από την UNESCO Μνημεία Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Το μεσαιωνικό κάστρο του Αργυροκάστρου είναι πραγματικά επιβλητικό. Είναι καλοδιατηρημένο, με καταπληκτική θέα, όπου εκεί γίνονται σήμερα όλα τα Φεστιβάλ Λαογραφίας.
Η ζωή στο Αργυρόκαστρο θυμίζει λίγο πολύ τη ζωή στην Ελλάδα πριν πολλά χρόνια. Μικροπωλητές στους δρόμους, μικρά και παλιά μαγαζάκια συνθέτουν την εικόνα της σημερινής πόλης. Σύμφωνα με τους κατοίκους το μεροκάματο κυμαίνεται μεταξύ 6 και 10 ευρώ! Η βοήθεια της Ελλάδας είναι φανερή και κυρίως στον τομέα της υγείας. Το Στρατιωτικό Νοσοκομείο στο Αργυρόκαστρο (ίδρυσε και το λειτουργεί το Ελληνικό Υπουργείο Εθνικής Άμυνας) συνεργάζεται με αυτά των Ιωαννίνων (Πανεπιστημιακό και «Χατζηκώστα»), είναι εξοπλισμένο με πεντε ειδικότητες και έχει κυριολεκτικά σώσει ζωές! Είναι ανοιχτό για όλους και δωρεάν (!) με αποτέλεσμα το κρατικό του Αργυροκάστρου να κινδυνεύει να κλείσει.
ΔΕΡΒΙΤΣΑΝΗ – ΑΓΙΟΙ ΣΑΡΑΝΤΑ
Επόμενος σταθμός το χωριό Δερβιτσάνη. Είναι το μεγαλύτερο χωριό της επαρχίας Δρόπολης (Δερόπολης) με 2.500 περίπου κατοίκους. Τα σπίτια είναι καλοδιατηρημένα και όμορφα χτισμένα, αφού λέγεται ότι οι καλύτεροι τεχνίτες κατάγονται από τη Δερβιτσάνη. Όπως μας είπαν κάτοικοι της περιοχής αλλά και η ξεναγός που κατάγεται από εκεί, οι περισσότεροι έχουν φύγει, ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα, αλλά δεν ξεχνούν ποτέ το χωριό τους. Το επισκέπτονται συχνά, συντηρούν τα σπίτια τους και οι δεσμοί με τη γενέθλια γη είναι πολύ ισχυροί.
Λίγο πιο πέρα από την κεντρική πλατεία βρίσκεται ο Ιερός Ναός της Δερβιτσάνης μια επιβλητική και περιποιημένη μέσα κι έξω εκκλησία. Στο χωριό θα ακούσει κανείς μόνο ελληνικά. ‘Ολα θυμίζουν Ελλάδα λες και δεν βρίσκεσαι στην αλβανική επικράτεια.
Ο δρόμος προς Άγιους Σαράντα στενός και με επικίνδυνες στροφές. Βέβαια όταν πλησιάζει κανείς την όμορφη παραλιακή πόλη της Βορείου Ηπείρου, απέναντι ακριβώς από την Κέρκυρα, που αναπτύσσεται με γοργούς ρυθμούς τα τελευταία χρόνια, εντυπωσιάζεται, αφού αφήνει πίσω του το δρόμο που θυμίζει Ελλάδα του ‘50. Η ονομασία της πόλης προέρχεται από τον Βυζαντινό ναό των Αγίων Σαράντα, και λέγεται ότι στην περιοχή υπήρχαν 40 εκκλησιές!
Πολυτελή ξενοδοχεία δίπλα σε απέραντες γραφικές παραλίες, έχουν καταστήσει την πόλη σε ξεχωριστό καλοκαιρινό θέρετρο, που προσελκύει χιλιάδες τουρίστες απ’ όλες τις γειτονικές χώρες. Μια βόλτα κατά μήκος της πόλης αρκεί για να παρατηρήσει κανείς έναν οικοδομικό οργασμό, καθώς ξεπηδούν συνεχώς πολυόροφες πολυκατοικίες!
Οι Άγιοι Σαράντα έχουν εξελιχθεί σε μια άκρως τουριστική πόλη, στην οποία η αλβανική κυβέρνηση στηρίζει σε μεγάλο βαθμό την τουριστική της πολιτική, γι’ αυτό το λόγο και οι επενδύσεις είναι πολλές.
ΣΤΟ ΒΟΥΘΡΩΤΟ
Ένα ταξίδι στην Βόρειο Ήπειρο σίγουρα δεν θα ‘χε νόημα για κανέναν Έλληνα αν δεν επισκεπτόταν την αρχαία πόλη του Βουθρωτού (Butrint στα Αλβανικά). Βρίσκονταν στην αρχαία ελληνική περιοχή της Ηπείρου και εκατοικείτο από φύλα Χαόνων. Το Βουθρωτό στην ουσία αποτελείται από πολλές πόλεις, οι οποίες είναι χτισμένες η μια πάνω στην άλλη, κι αυτό γιατί έχουν περάσει πολλοί πολιτισμοί! Ήταν Ελληνική αποικία, στη συνέχεια πέρασε στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και ιδιαίτερη άνθιση γνώρισε στα χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Το αρχαίο ελληνικό θέατρο είναι σε σχετικά καλή κατάσταση κι εκεί παρουσιάζονται σήμερα διάφορες εκδηλώσεις, από καλλιστεία (!) μέχρι παραδοσιακές γιορτές. Ακόμη επιβλητικά είναι ο Ναός του Ασκληπιού, το Πρυτανείο, ο Βωμός του Διονύσου, το Βαπτιστήριο κ.α.
Βέβαια ένας παρόμοιος αρχαιολογικός χώρος στην Ελλάδα ή σε κάποια άλλη ευρωπαϊκή χώρα θα ήταν καλύτερα διατηρημένος, προστατευμένος και φυλασσόμενος. Βέβαια αυτό σε καμία περίπτωση δεν μειώνει τη σημαντικότητα του μνημείου. Ας μην ξεχνάμε ότι οι γείτονές μας δεν έχουν ακόμη εξασφαλίσει «τα προς το ζειν» και συνθήκες διαβίωσης που σε οποιαδήποτε ανεπτυγμένη χώρα θεωρούνται αυτονόητες. Ας σημειωθεί ακόμη ότι το σύνολο σχεδόν της χώρας αντιμετωπίζει έλλειψη ενέργειας. Έλεγαν κάτοικοι των περιοχών που επισκεφθήκαμε ότι 4 με 6 ώρες την ημέρα δεν έχουν ρεύμα!
Γι’ αυτό λοιπόν και μόνο το γεγονός ότι ο αρχαιολογικός χώρος του Βουθρωτού με τέτοιες συνθήκες είναι επισκέψιμος και εντυπωσιακός, είναι σημαντικό από μόνο του. Τα τελευταία χρόνια χιλιάδες τουρίστες ταξιδεύουν στην Αλβανία μόνο και μόνο για να επισκεφθούν το Βουθρωτό κι ας μη γνωρίζουν ότι θα έπρεπε να έχουν κάνει… τάμα για να φτάσουν εκεί σώοι, εξαιτίας του παλαιού και άκρως επικίνδυνου δρόμου.
ΣΤΟΥΣ ΒΟΥΛΙΑΡΑΤΕΣ
Η επίσκεψη στο χωριό Βουλιαράτες, στο ελληνικό νεκροταφείο που είναι θαμμένοι Έλληνες στρατιώτες, που σκοτώθηκαν κατά τον ελληνοϊταλικό πόλεμο ήταν από τους σημαντικούς σταθμούς του ταξιδιού. Υπάρχουν 60 ατομικά μνήματα, 59 στρατιωτών και ενός αξιωματικού, αλλά και ένα κοινοτάφιο, με πάνω από 100 στρατιώτες, που δεν έχουν αναγνωριστεί. Το χώρο περιποιείται και έχει υπό την επίβλεψή του ο κ. Μπάκος, εγγονός του Δημητρίου Μπάκου, του ανθρώπου που είχε φροντίσει να ταφούν εκεί όλοι αυτοί οι στρατιώτες. Ο εγγονός του συνεχίζει σήμερα την προσφορά του παππού του, ενώ το θεωρεί χρέος προς την πατρίδα, αλλά και στην μνήμη των στρατιωτών αυτών που πολέμησαν ηρωικά στα βορειοηπειρωτικά βουνά.
Όταν περνά κανείς τη σιδερένια πόρτα της εκκλησίας και κατευθύνεται προς τους τάφους ρίγη συγκίνησης τον διακατέχουν. Κάθε 28η Οκτωβρίου γίνεται ο επίσημος εορτασμός και αποτίεται φόρος τιμής στους πεσόντες, ενώ ζωντανεύουν οι μνήμες κυρίως των συγγενών που ακόμη ψάχνουν για τους δικούς τους ανθρώπους που έχασαν στον πόλεμο.
Ο Ελληνισμός της Βορείου Ηπείρου είναι ζωντανός και αγωνίζεται καθημερινά με όλα τα μέσα για να επιβιώσει και να προοδεύσει. Και η αλήθεια είναι ότι το καταφέρνει και μάλιστα καλά. Μέσα σε δύσκολες συνθήκες και σκληρές πολιτικές από την κεντρική Κυβέρνηση, η μειονότητα στέκεται στο ύψος της. Και φυσικά σημαντικό μερίδιο για όλο αυτό, όπως και οι ίδιοι οι Βορειοηπειρώτες αναγνωρίζουν, έχει ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος. Η μορφή αυτή της Ορθοδοξίας, δίνει παράδειγμα ιεραπόστολου που φροντίζει κυρίως για την ελευθερία της ψυχής και του πνεύματος.
Η Αλβανία βαδίζει με ταχείς ρυθμούς. Θέλει να κερδίσει το στοίχημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπολογίζοντας στην στήριξη της Ελλάδος, γι’ αυτό και άλλωστε πάντα δίπλα στην αλβανική σημαία κυματίζει και αυτή της Ενωμένης Ευρώπης. Μακάρι να τα καταφέρει…
Πηγή Π.Λ.