Μέσα από έρευνα του φιλόλογου Δ. Βαμβακά
Φως στην ιστορία των Ζωγράφειων Διδασκαλείων
Αποκλειστική συνέντευξη του μελετητή στον «Π.Λ.»
Μια πολύ ενδιαφέρουσα έρευνα για τα Ζωγράφεια Διδασκαλεία που ίδρυσε στο χωριό του Κεστοράτι Αργυροκάστρου ο ευεργέτης Χρηστάκης Ζωγράφος, έκανε ο φιλόλογος Δημήτριος Βαμβακάς (πρ. Αναπληρωτής Διοικητής Αγίου Όρους).
Ο κ. Βαμβακάς συνέλεξε στοιχεία, επισκέφθηκε το Κεστοράτι, αντίκρυσε τα ερείπια, συνομίλησε με απόγονο του Χρ. Ζωγράφου και παρουσίασε στο Ζωγράφειο της Κωνσταντινούπολης την μελέτη του.
Πολλά είναι τα αισθήματα που δοκιμάσαμε για τον κ. Βαμβακά συνομιλώντας μαζί του για τα Ζωγράφεια Διδασκαλεία στο Κεστοράτι. Καταγράφουμε όμως μόνο δύο ιδιαίτερες ψυχικές καταστάσεις που διακρίναμε στον συνομιλητή μας: Την σιωπηλή έκσταση και την αδιάκοπη τάση για λύτρωση. Είναι δύο καταστάσεις που ανανεώνουν την προσδοκία του για ένα καινούργιο ξεκίνημα της Βορείου Ηπείρου με την αποτίναξη των οποιασδήποτε μορφής δεσμών και την ανάπτυξη μιας πνευματικής συνάφειας με την απτή πραγματικότητα.
Η ενασχόλησή του με τα Ζωγράφεια Διδασκαλεία στο Κεστοράτι είναι ίσως το σάλπισμά του για μια πορεία σε μια εποχή παρακμής, στηριγμένη στην πνευματική καλλιέργεια που δίνει τη δυνατότητα να ξεπεραστούν τα όρια του ατόμου από το ίδιο το άτομο.
Ερ.: Πότε ιδρύθηκαν τα Ζωγράφεια Διδασκαλεία και πώς οδηγήθηκε στην απόφαση αυτή ο Χρ. Ζωγράφος;
Απ.: Το έτος 1869 ο Χ. Ζωγράφος διαθέτει 1400 οθωμανικές λίρες για την ανέγερση διδακτηρίων στο Κεστοράτι, στο χωριό που γεννήθηκε, όπου θα στεγαζόταν το Δημοτικό, το Ελληνικό Σχολείο και το Παρθεναγωγείο.
Με την λειτουργία του Ελληνικού Σχολείου το Κεστοράτι αρχίζει να προσελκύει νέα παιδιά από τα γύρω χωριά και εξελίσσεται βαθμηδόν σε εκπαιδευτικό κέντρο. Οι διδάσκοντες είναι απόφοιτοι της Ζωσιμαίας Σχολής Ιωαννίνων, της Μεγάλης του Γένους Σχολής της Πόλης και άλλων Εκπαιδευτηρίων.
Για την ίδρυση του Διδασκαλείου στο Κεστοράτι σημαντικό ρόλο έπαιξαν οι παρωθήσεις και συμβουλές δύο διακεκριμένων προσώπων της εποχής. Του Μητροπολίτου Δέρκων Νεοφύτου από τους Δρυμάδες Πωγωνίου και του ιατρού-φιλόλογου Ηρακλή Βασιάδη από το Δελβινάκι Πωγωνίου. Αλλά και ο Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος Κωνσταντινουπόλεως εργαζόταν προς αυτή την κατεύθυνση.
Προστέθηκε και ειδικό κτίριο για την διαμονή και διατροφή τριάντα αρρένων και τριάντα θηλέων.
Ερ.: Ποιοι οι μορφωτικοί στόχοι των Ζωγράφειων Διδασκαλείων;
Απ.: Η ηθική και πνευματική ανάπτυξη του εξελισσόμενου ανθρώπου και η ανάδειξή του μέσω του Ελληνικού πολιτισμού σε «όντως άνθρωπον», τον οποίον ο Χριστιανισμός θα τον καταστήσει «Θείον άνθρωπον».
Ερ.: Αυτοί ήταν οι μορφωτικοί στόχοι. Ο γενικός σκοπός ποιος ήταν;
Απ.: Τα Ζωγράφεια Διδασκαλεία είχαν σκοπό να μορφώνουν διδασκάλους και διδασκάλισσες για την δημοτική εκπαίδευση.
Ερ.: Από πού προέρχονταν οι σπουδαστές και οι σπουδάστριες και ποιος ήταν ο αριθμός τους κατά την περίοδο λειτουργίας (1874-1891) του Διδασκαλείου;
Απ.: Οι σπουδαστές και οι σπουδάστριες προέρχονταν από τις ελληνικές επαρχίες Δρυϊνουπόλεως, Ιωαννίνων, Νικοπόλεως, Παραμυθιάς, Βελλάς και Κονίτσης, Βερατίου, Κορυτσάς, Πρεμετής, Δυρραχίου και Γρεβενών.
Ο συνολικός αριθμός των εγγραφέντων στα Διδασκαλεία κατά την περίοδο της λειτουργίας τους ανήλθε σε 255 άρρενες και 105 θήλεις.
Ερ.: Ποια μαθήματα διδάσκονταν;
Απ.: Τα μαθήματα τα οποία διδάσκονταν στις τρεις τάξεις του Τμήματος Αρρένων και στις τέσσερις τάξεις του τμήματος Θηλέων ήταν τα εξής: Θρησκευτικά, αρχαία και νέα Ελληνική γλώσσα, Γαλλική και Τουρκική γλώσσα, γεωγραφία, ιστορία, φυσικές επιστήμες, μαθηματικά, παιδαγωγικά, ιστορία της παιδαγωγικής, στοιχεία ανθρωπολογίας (φυσικής ιστορίας), πολιτική οικονομία, καλλιτεχνικά, μουσική (ευρωπαϊκή και εκκλησιαστική), γυμναστική, αγρονομική (γεωπονικά), λογική, παιδαγωγικό φροντιστήριο και πρακτικές ασκήσεις στο πρότυπο δημοτικό σχολείο.
Ερ.: Γιατί σταμάτησαν να λειτουργούν τα Ζωγράφεια Διδασκαλεία το 1891, δεκαεπτά μόλις χρόνια μετά την ίδρυσή τους;
Απ.: Παρά την ανοδική πορεία τους διαλύθηκαν προσωρινά τον Δεκέμβριο του έτους 1891 κατόπιν εντολής του Χρ. Ζωγράφου. Τότε η πολεμική εναντίον τους είχε φτάσει στο απροχώρητο από εσωτερικούς και εξωτερικούς παράγοντες. Τα Διδασκαλεία διαλύθηκαν προσωρινά, αλλά δεν ξαναλειτούργησαν.
Ερ.: Τί θα μπορούσε να θεωρηθεί ως κληρονομιά των Διδασκαλείων;
Απ.: Έμεινε σε μας σήμερα ως κληρονομιά ο κανονισμός λειτουργίας τους που συνετάγη από τους τότε αριστείς του πνεύματος. Μπορεί να μας χρησιμεύσει ως υπόδειγμα προς μίμηση, καθώς αντλεί από την σοφία των Αρχαίων και την ευρωπαϊκή και αμερικανική παιδαγωγική πρακτική της εποχής.
πηγή Π.Λ.