Συστηματική και συνεχής ενασχόληση με θέματα που σχετίζονται με το χώρο της Μεγάλης Ελλάδος (Magna Grecia) άρχισε πριν από 15-20 χρόνια.
Στο διάστημα αυτό άρχισαν οι επισκέψεις και η συχνή επικοινωνία Ελλήνων με τους Γκρεκάνους της Κάτω Ιταλίας. Όμως, στον πνευματικό κυρίως χώρο έχει βάθος δεκαετιών η έρευνα και η μελέτη της γλώσσας και του πολιτισμού των ανθρώπων που κατοικούν στο χώρο που κάποτε οι πρόγονοί μας άποικοι εδημιούργησαν εκεί πολιτισμό ισάξιο με τον πολιτισμό της Μητέρας Πατρίδας.
Μια μελέτη που έχει ιστορία 40 χρόνων (1969) είναι του Ιταλού Γλωσσολόγου καθηγητή τότε στο Πανεπιστήμιο του Μπάρι (αρχ. Βρινδήσιον) Ορόντζο Παρλαντζέλι. Είναι η μελέτη με τον παραπάνω τίτλο. Σαν Ιταλός και Σαλεντίνος, σαν πολίτης, και μάλιστα επίτιμος της Καλημέρας και σαν επιστήμονας ο Παρλαντζέλι γράφει: Από χρόνια έχω αφοσιωθεί για να δώσω ζωντάνια και να υπερασπίσω, σαν πολυτιμότατη κληρονομιά, τη γλώσσα και τον Ελληνικό Πολιτισμό των Ιταλών πολιτών του Σαλέντο και της Καλαβρίας. Δόξα τω Θεώ, οι Ελληνόφωνοί μας ζουν με πλήρη ελευθερία μαζί με τους πολίτες, που έχουν μητρική γλώσσα την ιταλική.
Μας λυπεί μονάχα το παράπονο ότι χάσαμε το Ορθόδοξο Δόγμα και μας στενοχωρεί ο φόβος ότι οι αλλαγμένες συνθήκες της ζωής μπορούν να λιγοστεύουν με αργό ρυθμό τον αριθμό εκείνων, που μιλάνε την ελληνική. Αλλά ακριβώς γι’ αυτό επέμεινα και συνιστούσα πάντα στους Έλληνες συναδέλφους μου να έρχονται να επισκέπτονται τις ελληνικές αποικίες της Κάτω Ιταλίας.
Χρόνια τώρα, είμαι ευτυχής που θέτω στη διάθεση του Αναστ. Καραναστάση τα μέσα του Εθνικού Συμβουλίου ερευνών, που εγώ διευθύνω με την ιδιότητα του Διευθυντού του Κέντρου έρευνας της Ιταλικής Διαλεκτολογίας και τα μέσα της Κρατικής Δισκοθήκης για τη μελέτη και συγκέντρωση διαλεκτικού υλικού από το Σαλέντο και την Καλαβρία. Όλα τα μέσα επιστημονικής έρευνας στην Ιταλία είναι στη διάθεση των Ελλήνων επιστημόνων, που είτε είναι οπαδοί της θεωρίας του Rohlts ή του Morosi, το πράγμα δεν ενδιαφέρει, θα θελήσουν να έρθουν στην Ιταλία, για να μελετήσουν τη γλώσσα των αδελφών μας του Ασπρομόντε και της γης του Οτράντο (αρχ. Υδρούς).
Για μένα οι αποικίες αυτές είναι ουσιαστικά μεσαιωνικές. Δεν μπορώ να προσδιορίσω με ακρίβεια πότε και από πού αναχώρησαν από την Ελλάδα. Οπωσδήποτε, όμως, από τις περιφέρειες, όπου κατά τον Μεσαίωνα μιλούσαν την Ελληνική. Σ’ όλον το Μεσαίωνα, γινόταν μια φιλική ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ της Ιταλίας, της μεσημβρινής κυρίως και του Ελληνοβυζαντινού χώρου.
Η Ιταλία έγινε σε πολλές περιπτώσεις το καταφύγιο των Ελληνικών πληθυσμών, που διώχτηκαν ή εξαναγκάστηκαν να μετοικήσουν. Έγινε την εποχή, που οι Άραβες ερήμωναν τις νότιες περιοχές της Αυτοκρατορίας και όταν οι Τουρκικές ορδές επιχείρησαν να σβήσουν για πάντα την Χριστιανική ελευθερία. Πάντα, λοιπόν, υπήρχε ανάμεσα στις δύο χερσονήσους μας, άλλοτε για καλό και άλλοτε για κακό, μια συνεχής ανταλλαγή προσώπων και ιδεών. Από το Σαλέντο έφθασαν στην Κέρκυρα οι Εβραίοι της Απουλίας διωγμένοι από τους Ανιόνι και τους Αραγωνέζους και παρέμειναν εκεί, ώσπου τους διασκόρπισε η Φασιστικοναζιστική αγριότητα. Θα χαιρόμουν μάλιστα να μάθω αν ζουν στην Ελλάδα άτομα, που διώχτηκαν από την Κέρκυρα και μιλούν ακόμη τη διάλεκτο της Απουλίας, όπως τη μιλούσαν τον Μεσαίωνα. Ιταλοί έφθασαν στη Χίο και τώρα τελευταία στα Δωδεκάνησα.
Είναι αρκετό να υπενθυμίσω τη λαμπρή περίπτωση της Επτανήσου. Στην ακρογιαλιά της Ζακύνθου γεννήθηκαν δύο ποιητές. Ο Ούγο Φώσκολος και ο Διονύσιος Σολωμός. Αναθρεμμένοι και οι δύο με την κλασική λάμψη της Ελλάδος και τη φινέτσα της Ιταλικής Αναγεννήσεως έγραψαν ο ένας τον ύμνον προς την Ελευθερία και είναι ο μεγαλύτερος νεοέλληνας ποιητής, και ο άλλος τους «Τάφους» και είναι μεγάλος Ιταλός ποιητής.
Δεν μπορεί, λοιπόν, να αρνηθεί κανείς μια συνεχή κίνηση ανθρώπων μεταξύ Ελλάδος και Ιταλίας με μόνο το λόγο ότι δεν υπάρχουν εξακριβωμένες πληροφορίες για τον ερχομό των Ελλήνων στο Ασπρομόντε και στο Σαλέντο. Βέβαια μπορεί να μην είναι σίγουρη η μαρτυρία του Χρονικού της Μονεμβασίας, αλλά κανένας δεν θα μπορέσει ποτέ να αρνηθεί, ότι έφθαναν πάντοτε Έλληνες στην Ιταλία.
Αντιστρόφως είναι βέβαιο ότι ο Δωρικός Τάρας, που έγινε επίσης υπέροχη δόξα της χώρας μας, δεν κατόρθωσε ποτέ να κατακτήσει το Σολέντο, που το κατοικούσαν στην αρχή, οι Μεσάπιοι ύστερα έγινε αποικία των Ρωμαίων και σήμερα οι κάτοικοί του ομιλούν μία από τις πιο αρχαϊκές Ρωμανικές διαλέκτους.
Βυζαντινά είναι πέρα ως πέρα, τα ιδιώματα της Καλαβρίας και του Ασπρομόντε και ούτε τα ισχνά κατάλοιπα, τα λεγόμενα Δωρικά, αν είναι πραγματικά, ούτε τα διπλά σύμφωνα μπορούν να αποδείξουν ότι τα Ελληνικά ιδιώματα της Ιταλίας, δεν είναι Βυζαντινά. Το επιχείρημα των διπλών συμφώνων δεν είναι ισχυρό και πιστεύω να το έχω αποδείξει, αλλά αυτό δεν μειώνει την εκτίμησή μου προς τον αγαπητό καθηγητή Καρατζά. Πρώτα απ’ όλα δεν ξέρουμε πόσην έκταση έχει κατά τον Μεσαίωνα η περιφέρεια, όπου ήταν διαδεδομένα τα διπλά σύμφωνα, αφού και σήμερα ακόμη προφέρονται σε ευρείαν έκταση. Κατά δεύτερο λόγο δεν πρέπει να συγχέουμε την Ελληνική φωνητική τυπολογία με τη Ρωμανική.
Τα Ελληνικά διπλά είναι πολύ διαφορετικά από τα Ιταλικά και δεν μπορούμε να έχουμε την αξίωση να μετρούμε τα διπλά σύμφωνα των Ελληνοφώνων με το μέτρο των Ρωμανικών διπλών. Αλλά εμείς, που μελετούμε και ερευνούμε την αλήθεια, ξέρουμε πολύ καλά πόσο δύσκολο είναι να την φτάσουμε και να την κατακτήσουμε ολότελα. Κανένας από μας δεν θα μπορέσει ποτέ να πει: «Γνωρίζω την αλήθεια και γνωρίζω όλη την αλήθεια!». Η επιστημονική έρευνα είναι στο βάθος μια σχολή ταπεινώσεως. Όσο πιο μπροστά πάμε, τόσο και νέα πράγματα γνωρίζουμε και μαθαίνουμε να σεβόμαστε εκείνους, που έστω και από άλλους δρόμους περνώντας, τείνουν προς την αλήθεια.
Ο Παρλαντζέλι υποστηρίζει ότι τα Ελληνικά Ιδιώματα της Κάτω Ιταλίας είναι Βυζαντινής καταγωγής στηριζόμενος στο γεγονός ότι ο μεγάλος Έλληνας επιστήμονας Βυζαντινολόγος Φαίδων Κουκουλές υποστήριζε ότι δεν πρέπει να χανόμαστε πίσω από τα ολίγα αρχαϊκά στοιχεία και να αγνοούμε τα πάμπολλα μεσαιωνικά στοιχεία των Ελληνικών Ιδιωμάτων της Κάτω Ιταλίας. Αναφέρει, μάλιστα, αρκετούς άλλους επιστήμονες,που υποστηρίζουν την ίδια θεωρία.
Απευθυνόμενος στους Έλληνες συναδέλφους του ο Ορόντζο Παρλαντζέλι τονίζει: Είστε όλοι άξιοι όλης μας της εκτιμήσεως και της ευγνωμοσύνης, γιατί κρατάτε στην Ελλάδα ζωηρή την ανάμνηση των Ελλήνων της Ιταλίας και μαζί με εμένα είστε ερωτευμένοι με αυτό το αιώνιο θαύμα της Ελλάδος της ελεύθερης και της ακαταπόνητης μητέρας του πολιτισμού, εχθράς της βαρβαρότητας, της Ελλάδος, που εμπιστεύεται την αιώνια νεότητά της στη μαγεία του πολιτισμού της και της αθάνατης γλώσσας της, της Ελλάδος, που είμαστε όλοι παιδιά της...
Είναι πολύ σημαντικό να λέγονται όλα αυτά από μια προσωπικότητα που προέρχεται από τους Γκρεκάνους της Μεγ. Ελλάδας, τους Έλληνες της Ιταλίας όπως τονίζει ο ίδιος ο Παρλαντζέλι. Είναι πολύ συγκινητικά όσα αναφέρει στο τέλος: «...της αθάνατης γλώσσας της, της Ελλάδος, που είμαστε όλοι παιδιά της...».
Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΕΜΟΣ
Πηγή Π.Λ.