Ένας ιστορικός ή γλωσσικός ερευνητής μένει κατάπληκτος, όταν διαπιστώνει, ότι δεν υπάρχει γεωγραφικός χώρος χωρίς την ύπαρξη ελληνικού στοιχείου με οποιαδήποτε μορφή.
Για παράδειγμα, διαβάζοντας κανείς την ιστορία της Μαριούπολης της Ουκρανίας στα παράλια της Αζοφικής θάλασσας, βλέπει ότι υπάρχει μια περιοχή που ζουν απόγονοι των Ελλήνων του 18ου αιώνα που μετανάστευσαν εκεί και ομιλούν σήμερα διαλέκτους που μητέρα τους είναι η Ελληνική γλώσσα.
Πριν προχωρήσομε πρέπει να κατατοπιστεί ο αναγνώστης γεωγραφικά. Η περιοχή στην οποία αναφερόμαστε περιλαμβάνει τη Χερσόνησο της Κριμαίας και την Αζοφική θάλασσα. Βρίσκονται στα βόρεια παράλια του Ευξείνου Πόντου.
Η Κριμαία σήμερα υπάγεται στην Ουκρανία. Είναι γνωστή από τον Κριμαϊκό πόλεμο (1853-1856) μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας, όταν η Γαλλία (ιδέ Βατικανό) ζητούσε από την Τουρκία να παραχωρήσει προσκυνήματα των Αγίων Τόπων στους Καθολικούς. Εκεί βρίσκεται και η Γιάλτα, όπου τον Φεβρουάριο 1945 οι ηγέτες των Συμμάχων ρύθμισαν και τις «Ζώνες επιρροής», ο δε Τσώρτσιλ πρότεινε να δοθούν τα Δωδεκάνησα στην Τουρκία!..
Ονομάζεται (η Κριμαία) και Ταυρική Χερσόνησος, όπου τοποθετείται και η υπόθεση της τραγωδίας του Ευριπίδη «Ιφιγένεια η εν Ταύροις».
Βορειότερα βρίσκεται η Μαριούπολη που σήμερα λέγεται Σαδάνωφ ή Σδάνωφ. Είναι πόλη της Ουκρανίας στα παράλια της Αζοφικής θάλασσας στις εκβολές του ποταμού Καλμίου. Οι αρχαίοι Έλληνες την ονόμαζαν «Μαιώτις λίμνη». Αζοφική ονομάστηκε από την πόλη Αζόφ. Είναι κλειστή θάλασσα και μόνον με τον πορθμό Κερτς (αρχ. Κιμμέριος Βόσπορος) επικοινωνεί με τον Εύξεινο Πόντο.
Στην περιφέρεια της Μαριούπολης υπάρχουν 29 χωριά Ελλήνων, οι οποίοι αυτοαποκαλούνται Ρουμαίοι και μιλούν την «ρουμέϊκου γλώσσα», η οποία είναι ελληνική. Δεν συμπίπτει, όμως, με καμιά άλλη ελληνική διάλεκτο και διαφέρει από χωριό σε χωριό. Οι Ρουμαίοι αυτοί είναι απόγονοι Ελλήνων μεταναστών από την Κριμαία, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν εκεί από το 1778 όταν η Ρωσία επέτρεψε την οργανωμένη μετανάστευση των καταπιεζομένων Ελλήνων από τους Τούρκους, που κατείχαν τότε την Κριμαία...
Το 1778 ύστερα από διάταγμα της Αικατερίνης Βʼ, της Ρωσίας, όπου μεταξύ των άλλων αναφέρεται και η αιτία της μετανάστευσης των Ελλήνων από την Κριμαία, «για να αποφευχθεί η απειλή της υποδούλωσης και της συμφοράς όλων σας», 18 χιλιάδες Έλληνες εγκατέλειψαν τις περιουσίες τους και έφυγαν από το Κριμαϊκό Σουλτανάτο για να εγκατασταθούν στα όρια μιας ακατοίκητης μέχρι τότε περιοχής που ανήκε στην Ρωσική αυτοκρατορία. Την εγκατάστασή τους εκεί είχε αναλάβει ο νεαρός τότε αξιωματικός Αλέξανδρος Σοβόρωφ. H Άννα Παύλοβα καθηγήτρια φιλόλογος στο Κρατικό Πανεπιστήμιο Ανθρωπιστικών Σπουδών της Μαριούπολης, Σχολή Ελληνικής Φιλολογίας, στο τεύχος 68 του ΟΔΕΓ αναφέρεται στη σύγχρονη κατάσταση και λειτουργικότητα των διαλέκτων των Ελλήνων της περιοχής της Αζοφικής.
Το άξιον προσοχής είναι το γεγονός ότι προτάσσει σαν μότο τα λόγια του μεγάλου Γερμανού φιλοσόφου Εμμανουήλ Καντ: «Σʼ έναν μικρό λαό ήταν γραφτό να διαμορφώσει τις αρχές του πολιτισμού και της προόδου. Και ο λαός αυτός είναι οι Έλληνες. Εκτός από τις τυφλές δυνάμεις της φύσης, ό,τι κινείται στον κόσμο αυτόν έχει την προέλευσή του από την Ελλάδα...».
Με την γλωσσική ποικιλία και ιδιομορφία στην Μαριούπολη και τα γύρω χωριά από το τέλος του 18ου και τον 21ο αιώνα ασχολήθηκαν πολλοί γνωστοί επιστήμονες: ιστορικοί, γλωσσολόγοι, λαογράφοι. Αξιοπρόσεκτα είναι τα έργα των εξής ερευνητών: Α. Μπιλέσκι, Τ. Τσερνισόβα, Δ. Σπιριντόνοβα, Ι. Σοκολόβ, Ι. Πανομαριόβα, Κ. Φωτιάδη, Α. Χατζηδάκη, Κ. Κανδηλάπτη, Α. Ασλά κ.ά. Ο σκοπός της έρευνάς μας είναι η μελέτη της λειτουργικότητας και της χρήσης των διαλεκτικών ιδιομορφιών από τον ελληνικό πληθυσμό της Μαριούπολης και των γύρω χωριών, καθώς και η αντιμετώπιση των νέων φορέων των διαλέκτων προς τη δική τους εθνότητα στη σημερινή εποχή. Μια από τις πιο σπουδαίες εκδηλώσεις της ύπαρξης ενός έθνους αποτελεί η γλώσσα του, που είναι και το πρώτο χαρακτηριστικό που διαφοροποιεί έναν λαό από τους άλλους λαούς του πλανήτη μας. Στην περίπτωση των Ελλήνων της Μαριούπολης πρόκειται όχι μόνον για μια γλώσσα, αλλά για τη συνύπαρξη μερικών διαλεκτικών μορφών της ελληνικής γλώσσας. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι Έλληνες που ήρθαν από την Κριμαία δεν ήταν όλοι τους ελληνόφωνοι. Ένα μεγάλο τμήμα τους μιλούσε και εξακολουθεί να μιλάει τη διάλεκτο την οποία αυτοί την αποκαλούν «ρουμέϊκου γλώσσα». Η διάλεκτος αυτή είναι ένα μίγμα από τα στοιχεία της αρχαίας ελληνικής, της ταταρικής και της ρωσικής γλώσσας. Οι ίδιοι αυτοπροσδιορίζονται ως «ρουμαίοι», «ρωμαίοι» ή «τάτοι».
Άλλο μικρότερο μέρος των Ελλήνων της Κριμαίας, οι λεγόμενοι «ταταρόφωνοι» ή «ουρούμοι», επικοινωνεί σε μια άλλη διάλεκτο «ουρούμσκι», στην οποία παρατηρείται σημαντική επιρροή της ταταρικής γλώσσας. Όταν τους ρωτήσει κανείς «Σε ποια εθνικότητα ανήκετε;» οι εκπρόσωποι και των δύο ομάδων θα απαντήσουν «Στους Έλληνες». Μετά το 1937 η εχθρική πολιτική της Σοβιετικής Ένωσης για τις μειονότητες, που ακολούθησε ο Στάλιν είχε ως αποτέλεσμα να κλείσουν τα ελληνικά σχολεία, να πάψει να δημοσιεύεται ο ελληνικός Τύπος, να σταματήσει την λειτουργία του το ελληνικό θέατρο, που υπήρχε στην πόλη. Εκείνη την εποχή χιλιάδες άνθρωποι που αποτελούσαν την ελληνική διανόηση της περιοχής οδηγήθηκαν στην Σιβηρία στις στέπες της Ασίας και στο εκτελεστικό απόσπασμα με την κατηγορία της αποσχιστικής δράσης. Σε πολλούς επικόλλησαν το στίγμα του «εχθρού του έθνους».
Δεν υπάρχει ίσως ούτε μία οικογένεια, που έμενε ή εξακολουθεί να μένει στην Μαριούπολη, η οποία να μην είχε περάσει τα βάσανα των εκκαθαρίσεων. Οι διώξεις και οι καταπιέσεις εναντίον των Ελλήνων συνεχίστηκαν και κατά τη διάρκεια του Μεγάλου πατριωτικού πολέμου, όταν πολλοί από τους Έλληνες κατηγορήθηκαν για συνεργασία με τον εχθρό.
Η ατμόσφαιρα της ολικής εθνικής τρομοκρατίας, την οποία υπέστησαν οι Έλληνες στην Σοβιετική Ένωση, άφησε ένα βαθύ σημάδι στην αυτοσυνείδηση των επομένων γενεών, οι οποίες μεγάλωναν στο κλίμα της εχθρικής αντιμετώπισης προς την εθνικότητά τους. Γιʼ αυτό δεν μας εκπλήσσει καθόλου το γεγονός ότι οι απογραφές πληθυσμού διαρκώς έδειχναν πολύ μικρότερο αριθμό του ελληνικού πληθυσμού στην Ουκρανία απʼ ό,τι είναι στην πραγματικότητα.
Η μελέτη των μειονοτήτων έχει πλέον καταδείξει ότι οι γλωσσικές μειονότητες που ζουν στην επικράτεια ενός κράτους διατηρούν την ιδιαίτερη γλώσσα τους για κάποιο διάστημα. Όμως, αργά ή γρήγορα την εγκαταλείπουν, υιοθετώντας την γλώσσα της πλειοψηφούσας ομάδας.
Η διαδικασία ατή πήρε το όνομα της γλωσσικής αλλαγής ή γλωσσικής μετατόπισης. Το φαινόμενο αυτό μπορεί και να καθυστερεί, όταν προσκρούει σε παράγοντες που κινούν την μειονότητα προς την αντίθετη κατεύθυνση, δηλαδή στην διατήρηση της μητρικής γλώσσας.
Αν παρατηρήσουμε τους Έλληνες μετανάστες στην Αυστραλία, Γερμανία, Η.Π.Α., Καναδά κλπ. θα δούμε ότι διατηρούν τη μητρική τους γλώσσα μέχρι τη δεύτερη γενεά. Οι επόμενες γενεές, όμως, κάνουν την επιλογή τους εις βάρος της μητρικής τους γλώσσας και προτιμούν τη γλώσσα της κυρίαρχης πλειονότητας, παρόλες τις προσπάθειες του ελληνικού κράτους να διατηρήσουν και να διαδώσουν την νεοελληνική γλώσσα σε χώρες εγκατάστασης των Ελλήνων της Διασποράς.
Γιʼ αυτόν ακριβώς τον λόγο μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα η περίπτωση των Ελλήνων της Αζοφικής και της Μαριούπολης, οι οποίοι δεν ανήκουν ούτε σε δεύτερη, ούτε σε τρίτη, ούτε καν σε δέκατη γενιά Ελλήνων. Και όμως κατάφεραν να διατηρήσουν την γλώσσα, τα έθιμα και τις παραδόσεις της ιστορικής τους πατρίδας.
Επίσης, πολύ παράξενο είναι και το γεγονός, ότι οι άνθρωποι που επί αιώνες δεν διατηρούσαν στις οικογένειές τους ούτε τις παραδόσεις των Ελλήνων, ούτε τα έθιμά τους, ούτε καν ήξεραν τη γλώσσα τους, αυτοαποκαλούνταν όμως ως Έλληνες.
Αποδεικνύεται επομένως ότι το γεγονός αυτό αναμφισβήτητα αποκαλύπτει την ακλόνητη εθνική τους συνείδηση, η οποία μεταδίδεται από γενιά σε γενιά σε επίπεδο DNA.
Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΕΜΟΣ
Πηγή Π.Λ.